ขันธสูตร

ขันธสูตร (สํ. ม. ๕๖.๑๓) เป็นพระสูตรในสังยุตตนิกาย มหาวารวรรค ที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงเกี่ยวกับอริยสัจ ๔ โดยเน้นย้ำที่ความสัมพันธ์ของอริยสัจกับขันธ์ ๕ อย่างชัดเจน พระองค์ทรงตรัสสอนภิกษุทั้งหลายว่าอริยสัจ ๔ ประการ ได้แก่ ทุกขอริยสัจ ทุกขสมุทัยอริยสัจ ทุกขนิโรธอริยสัจ และทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ.

ในส่วนของทุกขอริยสัจ พระพุทธองค์ทรงอธิบายว่า ควรกล่าวได้ว่าคือ อุปาทานขันธ์ ๕ ได้แก่ รูปูปาทานขันธ์ เวทนูปาทานขันธ์ สัญญูปาทานขันธ์ สังขารูปาทานขันธ์ และวิญญาณูปาทานขันธ์ ซึ่งสิ่งเหล่านี้เองคือทุกข์. สำหรับทุกขสมุทัยอริยสัจ หรือเหตุแห่งทุกข์นั้น คือ ตัณหาที่ทำให้เกิดภพใหม่ ประกอบด้วยความกำหนัดด้วยอำนาจความเพลิน มีความเพลินอย่างยิ่งในอารมณ์นั้นๆ ได้แก่ กามตัณหา ภวตัณหา และวิภวตัณหา.

ส่วนทุกขนิโรธอริยสัจ หรือความดับทุกข์ คือ การสำรอกและดับตัณหานั้นโดยไม่เหลือ การสละ การปล่อย การเปลื้อง และการไม่พัวพัน. และสุดท้าย ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ หรือข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์นั้น คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ สัมมาทิฐิ (ความเห็นชอบ) สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ) สัมมาวาจา (เจรจาชอบ) สัมมากัมมันตะ (ทำการงานชอบ) สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ) สัมมาวายามะ (เพียรชอบ) สัมมาสติ (ระลึกชอบ) และสัมมาสมาธิ (ตั้งใจมั่นชอบ).

ดังนั้น ขันธสูตรนี้จึงเป็นบทสรุปที่เน้นย้ำให้เห็นว่า อุปาทานขันธ์ ๕ เป็นบ่อเกิดแห่งทุกข์ และการเข้าถึงความหลุดพ้นจากทุกข์นั้น ต้องด้วยการเข้าใจและปฏิบัติในอริยสัจ ๔ ประการนี้อย่างถ่องแท้.