มรรคจิต 4 หรือ 20 ประเภท

ภาพรวม · Overview

มรรคจิต 4 หรือ 20 ประเภท

มรรคจิตเป็นโลกุตตรกุศลจิตที่มีนิพพานเป็นอารมณ์ เกิดขึ้นเพียงหนึ่งขณะในมรรควิถีและทำหน้าที่ประหารกิเลสตามระดับของอริยมรรค แบ่งโดยย่อเป็นมรรคจิต 4 และเมื่อจำแนกแต่ละมรรคตามฌาน 5 ระดับจึงเป็นมรรคจิต 20 โดยพิสดาร

อ่านอภิธัมมัตถสังคหะ อ่านปรมัตถทีปนี

การจำแนก · Classification

มรรคจิตทั้ง 4 ระดับ

โสดาปัตติมรรคจิต

โสตาปตฺติมคฺคจิตฺตํ

มรรคจิตที่ทำให้เข้าถึงความเป็นพระโสดาบัน ประหารสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา และสีลัพพตปรามาสได้โดยเด็ดขาด

สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส

สกทาคามิมรรคจิต

สกทาคามิมคฺคจิตฺตํ

มรรคจิตที่ทำให้เข้าถึงความเป็นพระสกทาคามี ทำราคะ โทสะ และโมหะที่ยังเหลืออยู่ให้เบาบางลง

โลภะ โทสะ โมหะ

อนาคามิมรรคจิต

อนาคามิมคฺคจิตฺตํ

มรรคจิตที่ทำให้เข้าถึงความเป็นพระอนาคามี ประหารกามราคะและปฏิฆะได้โดยเด็ดขาด จึงไม่กลับมาเกิดในกามภูมิอีก

กามราคะ ปฏิฆะ

อรหัตตมรรคจิต

อรหตฺตมคฺคจิตฺตํ

มรรคจิตที่ทำให้เข้าถึงความเป็นพระอรหันต์ ประหารสังโยชน์เบื้องสูงและกิเลสที่เหลือทั้งหมดได้โดยเด็ดขาด

รูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา

เจตสิก · Mental Factors

องค์ธรรมและการจำแนกมรรคจิต

องค์ธรรมที่เข้าประกอบร่วมกัน

Common Mental Factors

มรรคจิตทั้ง 4 ระดับมีนิพพานเป็นอารมณ์ มีโสภณสาธารณเจตสิก 19 วีรตีเจตสิก 3 และปัญญาเจตสิกเข้าประกอบ พร้อมด้วยเจตสิกอื่นตามระดับฌาน

นิพพาน โสภณสาธารณเจตสิก 19 วีรตีเจตสิก 3 ปัญญาเจตสิก

มรรคจิต 20 โดยพิสดาร

Twenty Path Consciousnesses

เมื่อนำมรรคจิต 4 ระดับมาจำแนกตามฌาน 5 ตั้งแต่ปฐมฌานถึงปัญจมฌาน จะได้มรรคจิต 20 ประเภท โดยวิตก วิจาร ปีติ สุขหรืออุเบกขา และเอกัคคตาเข้าประกอบแตกต่างกันตามระดับฌาน

มรรคจิต 20 ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ปัญจมฌาน

พระอภิธรรม · Related Texts