นันทสูตร

นันทสูตร ในสังยุตตนิกาย สคาถวรรค (SN 2.27) เป็นพระสูตรที่ว่าด้วยการสนทนาระหว่างพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้ากับนันทเทพบุตร ซึ่งเป็นหนึ่งในเทพบุตรทั้งหลายที่มาเข้าเฝ้าพระพุทธองค์ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้กรุงสาวัตถี.

เรื่องราวในสูตรนี้เริ่มต้นขึ้นเมื่อนันทเทพบุตรยืนอยู่ ณ ที่สมควรแห่งหนึ่ง แล้วได้กล่าวคาถาต่อหน้าพระผู้มีพระภาคว่า "กาลเวลาย่อมล่วงไป ราตรีย่อมผ่านพ้นไป ชั้นแห่งวัยย่อมละเราไปทีละน้อยๆ ผู้มองเห็นภัยในมรณะนั้น พึงทำบุญที่นำมาซึ่งความสุขเถิด"

หลังจากที่นันทเทพบุตรได้กล่าวคาถานั้นแล้ว พระผู้มีพระภาคก็ได้ตรัสตอบด้วยคาถาที่คล้ายคลึงกัน แต่มีใจความเน้นหนักไปที่การละทิ้งโลกียวิสัยเพื่อมุ่งสู่ความสงบเย็น พระพุทธองค์ตรัสว่า "กาลเวลาย่อมล่วงไป ราตรีย่อมผ่านพ้นไป ชั้นแห่งวัยย่อมละเราไปทีละน้อยๆ ผู้มองเห็นภัยในมรณะนั้น ผู้มุ่งหวังสันติ พึงละเหยื่อในโลกเสีย"

แก่นธรรมสำคัญของนันทสูตรนี้คือ การตระหนักถึงความไม่เที่ยงแท้ของชีวิตและกาลเวลา ทุกสรรพสิ่งย่อมดำเนินไปสู่ความเสื่อมสลาย ไม่ว่าจะเป็นวันคืนที่ผ่านพ้นไป หรือช่วงวัยของชีวิตที่ล่วงเลยไปทีละน้อย การเห็นภัยในการเกิด แก่ เจ็บ ตาย ย่อมเป็นเครื่องกระตุ้นเตือนให้บุคคลผู้มีปัญญาไม่ประมาทในชีวิต และใช้เวลาที่เหลืออยู่ในการสร้างกุศลกรรม

คาถาของนันทเทพบุตรเน้นการทำบุญเพื่อความสุขในภพหน้า ส่วนพระพุทธดำรัสเน้นไปที่การละทิ้งกามสุขหรือสิ่งอันเป็นเหยื่อล่อในโลก เพื่อบรรลุถึงความสงบเย็นอันเป็นเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนา นั่นคือพระนิพพาน. การที่พระพุทธองค์ทรงปรับเปลี่ยนคาถา แสดงให้เห็นถึงการชี้นำไปสู่การปฏิบัติที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น คือการละวางจากสิ่งยึดติดทั้งปวง.