พาฬหคิลานสูตร

สรุปเนื้อหา พาฬหคิลานสูตร โดยย่อ

พาฬหคิลานสูตร เป็นพระสูตรหนึ่งที่ปรากฏในพระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค ซึ่งกล่าวถึงเรื่องราวของพระอนุรุทธะเมื่อครั้งที่ท่านอาพาธหนัก พระสูตรนี้เป็นธรรมเทศนาที่พระอนุรุทธะแสดงแก่ภิกษุทั้งหลายที่มาเยี่ยมอาการอาพาธของท่าน ณ ป่าอันธวัน เขตกรุงสาวัตถี.

เรื่องมีอยู่ว่า ในสมัยนั้น พระอนุรุทธะอาพาธหนัก ได้รับทุกขเวทนาอย่างกล้าแข็งใกล้จะถึงมรณะ แต่ท่านก็ดำรงสติสัมปชัญญะ อดกลั้น ไม่สะทกสะท้านไปกับความเจ็บปวดนั้น ภิกษุจำนวนมากมีความสงสัย จึงเข้าไปสอบถามท่านว่า "ท่านอนุรุทธะอยู่ด้วยวิหารธรรมอะไร ทุกขเวทนาทางกายที่เกิดขึ้นแล้ว จึงไม่ครอบงำจิตอยู่ได้"

พระอนุรุทธะได้ตอบคำถามของภิกษุเหล่านั้นว่า "ผู้มีอายุทั้งหลาย ผมมีจิตตั้งมั่นดีอยู่ในสติปัฏฐาน ๔ ประการ ทุกขเวทนาทางกายที่เกิดขึ้นแล้ว จึงไม่ครอบงำจิตอยู่ได้" สติปัฏฐาน ๔ ประการที่ท่านกล่าวถึง ได้แก่:

๑. **การพิจารณาเห็นกายในกายอยู่:** มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสีย. นั่นคือ การมีสติรู้กายตามความเป็นจริง ไม่ยึดติดในกายว่าเป็นของเรา เป็นตัวตนของเรา.

๒. **การพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งหลายอยู่:** มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสีย. หมายถึง การมีสติรู้เท่าทันความรู้สึกสุข ทุกข์ หรือไม่สุขไม่ทุกข์ที่เกิดขึ้น ไม่หลงติดในสุข ไม่ผลักไสทุกข์.

๓. **การพิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่:** มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสีย. คือ การมีสติรู้สภาพของจิตที่เปลี่ยนไปมา เช่น จิตมีราคะ จิตไม่มีราคะ จิตมีโทสะ จิตไม่มีโทสะ เป็นต้น.

๔. **การพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายอยู่:** มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสีย. ซึ่งหมายถึง การมีสติรู้ธรรมต่างๆ ที่ปรากฏขึ้นตามความเป็นจริง ไม่ว่าจะ เป็นกุศลหรืออกุศล ล้วนเป็นเพียงสภาพธรรม ไม่ใช่ตัวตน.

พระอนุรุทธะได้เน้นย้ำว่า การที่ท่านมีจิตตั้งมั่นอยู่ในสติปัฏฐาน ๔ ประการนี้เอง ทำให้แม้ว่ากายจะเจ็บป่วยได้รับทุกขเวทนาอย่างหนัก แต่จิตของท่านก็ไม่ถูกครอบงำด้วยทุกขเวทนาเหล่านั้น สามารถอดกลั้นและวางใจเป็นกลางได้. พระสูตรนี้จึงแสดงให้เห็นถึงอานิสงส์ของการเจริญสติปัฏฐาน ๔ ว่าเป็นธรรมปฏิบัติที่สำคัญยิ่งในการเผชิญกับทุกข์ทางกาย และเป็นหนทางแห่งการหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวง.