กัปปสหัสสสูตร

กัปปสหัสสสูตร (sn52.11) กล่าวถึงเหตุการณ์ ณ เมืองสาวัตถี ในอารามเชตวันของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ที่ซึ่งพระอนุรุทธะพำนักอยู่ วันหนึ่ง ภิกษุหลายรูปได้เข้าไปหาพระอนุรุทธะ สนทนาปราศรัยตามธรรมเนียม และสอบถามท่านว่า “ท่านอนุรุทธะได้พัฒนาและเจริญสิ่งใด จึงได้บรรลุอภิญญาใหญ่ (ความรู้ยิ่งอันประเสริฐ)?”

พระอนุรุทธะได้ตอบว่า “อาวุโสทั้งหลาย อาตมาได้บรรลุอภิญญาใหญ่ โดยการพัฒนาและเจริญสติปัฏฐาน ๔ (การตั้งสติกำหนดรู้ฐานทั้งสี่) อย่างต่อเนื่อง”

จากนั้น พระอนุรุทธะได้อธิบายถึงสติปัฏฐาน ๔ ที่ท่านเจริญไว้ดังนี้:

• การพิจารณาเห็นกายในกาย (กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน)
• การพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา (เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน)
• การพิจารณาเห็นจิตในจิต (จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน)
• การพิจารณาเห็นธรรมในธรรม (ธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน)

โดยในการเจริญสติปัฏฐานแต่ละข้อนั้น ท่านปฏิบัติด้วยความเพียรเครื่องเผากิเลส มีความรู้สึกตัวทั่วพร้อม มีสติ กำจัดอภิชฌา (ความยินดีเพลิดเพลิน) และโทมนัส (ความไม่พอใจ) ในโลกออกไปได้

พระอนุรุทธะกล่าวสรุปว่า “อาตมาได้บรรลุอภิญญาใหญ่ ก็เพราะการพัฒนาและเจริญสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้ และด้วยการพัฒนาและเจริญสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้เอง อาตมาจึงสามารถระลึกชาติได้หนึ่งพันกัป”

คำสอนหลัก: พระสูตรนี้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการปฏิบัติสติปัฏฐาน ๔ ในฐานะเส้นทางสู่การบรรลุอภิญญาใหญ่ ซึ่งรวมถึงการระลึกชาติได้ อันเป็นผลจากการเจริญสติอย่างตั้งมั่นและบริสุทธิ์ ปราศจากกิเลสเครื่องเศร้าหมอง