อานาปานสติ มหากัปปินสูตร

สรุปเนื้อหา อานาปานสติ มหากัปปินสูตร โดยย่อ

อานาปานสติ มหากัปปินสูตร ปรากฏอยู่ในพระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค อานาปานสังยุตต์ เอกธัมมวรรคที่ ๑ สูตรที่ ๗ (บางฉบับเป็นเล่มที่ ๑๙) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงถึงอานิสงส์ของการเจริญอานาปานสติสมาธิ ซึ่งทำให้กายไม่ไหวเอนและจิตไม่หวั่นไหว

เรื่องราวเกิดขึ้น ณ พระนครสาวัตถี ในครั้งนั้น ท่านพระมหากัปปินะกำลังนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า อยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค พระพุทธองค์ได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระมหากัปปินะในอิริยาบถนั้น จึงตรัสถามเหล่าภิกษุว่า "ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเธอเห็นกายของภิกษุนั้นไหว หรือเอนเอียงไปบ้างไหม?" ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลตอบว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เวลาใดที่ข้าพระองค์ทั้งหลายเห็นท่านผู้มีอายุนั้นนั่งอยู่ในท่ามกลางสงฆ์ หรือนั่งในที่สงัดตามลำพัง เวลานั้นข้าพระองค์ทั้งหลายไม่เห็นกายของท่านผู้มีอายุนั้นไหวหรือเอนเอียงเลย"

พระผู้มีพระภาคจึงตรัสสอนภิกษุทั้งหลายต่อไปว่า "ดูกรภิกษุทั้งหลาย การที่กายไม่ไหวเอน หรือการที่จิตไม่หวั่นไหว เพราะสมาธิใดที่ภิกษุเจริญทำให้มากแล้ว สมาธินั้นย่อมได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก" และสมาธินั้นก็คือ "อานาปานสติสมาธิ" นั่นเอง พระองค์ได้ทรงอธิบายถึงวิธีการเจริญอานาปานสติสมาธิว่า ภิกษุในธรรมวินัยนี้เมื่อไปยังป่า ไปยังโคนไม้ หรือไปยังเรือนว่าง ก็นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า มีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก เธอย่อมสำเหนียกอยู่ว่า "เราจักหายใจเข้ายาว/สั้น" "เราจักหายใจออกยาว/สั้น" "เราจักเป็นผู้กำหนดรู้กายทั้งหมด หายใจเข้า/ออก" "เราจักระงับกายสังขาร (ความปรุงแต่งกาย) หายใจเข้า/ออก"

การฝึกปฏิบัตินี้ยังรวมถึงการสำเหนียกว่า "เราจักพิจารณาเห็นโดยความสละคืน (ปฏินิสสัคคานุปัสสี) หายใจเข้า/ออก" เมื่อภิกษุเจริญอานาปานสติสมาธิทำให้มากแล้วอย่างนี้ ความไหวหรือความเอนเอียงแห่งกายก็ดี ความหวั่นไหวหรือความกวัดแกว่งแห่งจิตก็ดี ย่อมไม่มี

อานาปานสติที่ภิกษุเจริญทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก ย่อมทำสติปัฏฐาน ๔ ให้บริบูรณ์ สติปัฏฐาน ๔ ที่บริบูรณ์แล้ว ย่อมทำโพชฌงค์ ๗ ให้บริบูรณ์ และโพชฌงค์ ๗ ที่บริบูรณ์แล้ว ย่อมทำวิชชาและวิมุตติให้บริบูรณ์ แสดงให้เห็นว่าการเจริญอานาปานสติเป็นหนทางไปสู่ความรู้แจ้งและหลุดพ้นอย่างแท้จริง ซึ่งเป็นประโยชน์สูงสุดของพรหมจรรย์.