ทุติยผลสูตร

ทุติยผลสูตร (สังยุตตนิกาย SN 54.5) กล่าวถึงอานิสงส์อันยิ่งใหญ่และผลประโยชน์มากมายจากการเจริญอานาปานสติ หรือสติกำหนดลมหายใจเข้าออก ซึ่งเป็นหลักปฏิบัติที่พระพุทธองค์ทรงเน้นย้ำว่าเป็นไปเพื่อความสำเร็จอันสูงสุด

พระผู้มีพระภาคตรัสสอนภิกษุทั้งหลายว่า อานาปานสติที่เจริญทำให้มากแล้วย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก โดยทรงอธิบายวิธีการเจริญอานาปานสติไว้ว่า ภิกษุพึงไปยังป่า โคนไม้ หรือเรือนว่าง แล้วนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า มีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก ฝึกหัดตนเองว่า "จักหายใจเข้าพร้อมกับพิจารณาเห็นความสละคืน" และ "จักหายใจออกพร้อมกับพิจารณาเห็นความสละคืน"

เมื่อเจริญอานาปานสติอย่างนี้ ทำให้มากแล้ว ภิกษุพึงหวังผลและอานิสงส์ได้ ๗ ประการ คือ

1. จะได้บรรลุอรหัตตผลในปัจจุบันทันที.
2. หากไม่ได้บรรลุในปัจจุบัน ก็จะได้บรรลุในเวลาใกล้ตาย.
3. หากไม่ได้บรรลุทั้งในปัจจุบันและเวลาใกล้ตาย ก็จักเป็นพระอนาคามีผู้ปรินิพพานในระหว่าง (อันตราปรินิพพายี).
4. หรือเป็นพระอนาคามีผู้ปรินิพพานเมื่อยังไม่ทันถึงกึ่งอายุ (อุปหัจจปรินิพพายี).
5. หรือเป็นพระอนาคามีผู้ปรินิพพานโดยไม่ต้องใช้ความเพียรมาก (อสังขารปรินิพพายี).
6. หรือเป็นพระอนาคามีผู้ปรินิพพานโดยต้องใช้ความเพียร (สสังขารปรินิพพายี).
7. หรือเป็นพระอนาคามีผู้มีกระแสในเบื้องบนไปสู่ภพที่ละเอียดกว่าจนถึงชั้นอกนิษฐ์ (อุทธังโสโตอกนิฏฐคามี).

อานิสงส์ทั้ง ๕ ข้อหลังนี้ เกิดขึ้นจากการสิ้นไปแห่งสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ ประการ แสดงให้เห็นถึงผลของการเจริญอานาปานสติที่สามารถนำไปสู่การบรรลุธรรมในระดับต่างๆ ได้ ตั้งแต่พระอรหันต์จนถึงพระอนาคามี