เวรัญชกสูตร

เวรัญชกสูตร (มัชฌิมนิกาย MN 42) เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแก่พวกพราหมณ์และคฤหบดีชาวเมืองเวรัญชา ขณะประทับอยู่ที่พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้กรุงสาวัตถี พวกพราหมณ์และคฤหบดีเหล่านั้นได้เข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคและกราบทูลถามถึงเหตุและปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกเมื่อตายไปแล้วไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก และเหตุที่ทำให้สัตว์บางพวกไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า "เพราะความประพฤติไม่ถูกต้องและประพฤติไม่เรียบร้อย" ย่อมทำให้สัตว์ไปเกิดในอบาย ส่วน "เพราะเหตุที่ประพฤติถูกต้องและประพฤติเรียบร้อย" ย่อมทำให้สัตว์ไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์ พระองค์จึงทรงอธิบายรายละเอียดเกี่ยวกับกรรมบถ ๑๐ อันได้แก่ อกุศลกรรมบถ ๑๐ และกุศลกรรมบถ ๑๐ ซึ่งเป็นเครื่องตัดสินการไปเกิดในภพภูมิต่างๆ

อกุศลกรรมบถ ๑๐ ประการ ได้แก่ การกระทำทางกาย ๓ อย่าง คือ ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม การกระทำทางวาจา ๔ อย่าง คือ พูดเท็จ พูดยุยงให้แตกกัน พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ และการกระทำทางใจ ๓ อย่าง คือ เพ่งเล็งอยากได้ของผู้อื่น พยาบาทปองร้าย และเห็นผิด (มิจฉาทิฐิ) ผู้ใดประพฤติอกุศลกรรมบถ ย่อมไปสู่ทุคติ

ส่วนกุศลกรรมบถ ๑๐ ประการ ได้แก่ การงดเว้นจากอกุศลกรรมบถข้างต้น กล่าวคือ ทางกาย ๓ อย่าง ได้แก่ เว้นจากการฆ่าสัตว์ เว้นจากการลักทรัพย์ เว้นจากการประพฤติผิดในกาม ทางวาจา ๔ อย่าง ได้แก่ เว้นจากการพูดเท็จ พูดยุยง พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ และพูดแต่คำสัตย์ พูดคำสมานสามัคคี พูดคำอ่อนหวาน พูดคำมีประโยชน์ ทางใจ ๓ อย่าง ได้แก่ ไม่โลภอยากได้ของผู้อื่น ไม่พยาบาท และมีความเห็นชอบ (สัมมาทิฐิ) ผู้ใดประพฤติกุศลกรรมบถ ย่อมไปสู่สุคติโลกสวรรค์ หรือแม้กระทั่งบรรลุเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติในชาตินี้