จูฬเวทัลลสูตร

จูฬเวทัลลสูตร (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ MN 44) เป็นพระสูตรที่ว่าด้วยการสนทนาธรรมอันลึกซึ้งระหว่างวิสาขอุบาสกกับพระธรรมทินนาเถรี ณ พระเวฬุวัน กรุงราชคฤห์ ซึ่งต่อมาพระพุทธเจ้าได้ทรงรับรองคำตอบของพระธรรมทินนาเถรีว่าถูกต้องทุกประการ.

วิสาขอุบาสกได้ตั้งคำถามเกี่ยวกับหลักธรรมสำคัญหลายประการ เริ่มด้วยคำว่า "สักกายะ" พระธรรมทินนาเถรีอธิบายว่า สักกายะคืออุปาทานขันธ์ ๕ ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่บุคคลเข้าไปยึดมั่นถือมั่น ส่วน "สักกายสมุทัย" คือตัณหาที่ทำให้เกิดภพใหม่ ได้แก่ กามตัณหา ภวตัณหา และวิภวตัณหา "สักกายนิโรธ" คือความดับตัณหาโดยไม่เหลือด้วยความคลายกำหนัด และ "สักกายนิโรธคามินีปฏิปทา" คือมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นทางปฏิบัติให้ถึงความดับสักกายะ.

นอกจากนี้ พระธรรมทินนาเถรีได้อธิบายถึง "สักกายทิฏฐิ" ว่าเกิดกับปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ผู้เห็นรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ โดยความเป็นตน หรือของตน ส่วนสักกายทิฏฐิจะไม่มีแก่พระอริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว ซึ่งไม่เห็นสิ่งเหล่านั้นโดยความเป็นตน พระเถรีได้อธิบายความแตกต่างระหว่างอุปาทานกับอุปาทานขันธ์ ๕ ว่าไม่เหมือนกันและไม่ต่างกัน เพราะความกำหนัดพอใจในอุปาทานขันธ์ ๕ นั่นเองคืออุปาทาน มรรคมีองค์ ๘ เป็นสังขตธรรม และสงเคราะห์เข้าในขันธ์ ๓ คือ ศีล สมาธิ ปัญญา โดยสัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ เป็นศีลขันธ์ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ เป็นสมาธิขันธ์ และสัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ เป็นปัญญาขันธ์.

พระธรรมทินนาเถรียังอธิบายเรื่องเวทนา ๓ คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา และอทุกขมสุขเวทนา และอนุสัยที่ควรละในแต่ละเวทนา ได้แก่ ราคานุสัยในสุขเวทนา ปฏิฆานุสัยในทุกขเวทนา และอวิชชานุสัยในอทุกขมสุขเวทนา รวมถึงสังขาร ๓ ได้แก่ กายสังขาร (ลมหายใจเข้าออก) วจีสังขาร (วิตก วิจาร) และจิตตสังขาร (สัญญา เวทนา) การสนทนานี้จบลงด้วยการที่วิสาขอุบาสกนำเรื่องไปกราบทูลพระผู้มีพระภาค ซึ่งพระองค์ทรงสรรเสริญปัญญาของพระธรรมทินนาเถรีเป็นอย่างยิ่ง.