สาเลยยกสูตร

สาเลยยกสูตร (มัชฌิมนิกายที่ ๔๑) เป็นพระสูตรที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแก่พราหมณ์และคหบดีชาวบ้านสาลา ในแคว้นโกศล เมื่อพวกเขาได้ทูลถามถึงเหตุปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก และบางพวกไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์

พระพุทธองค์ทรงอธิบายว่า การที่สัตว์ไปเกิดในอบายภูมิเป็นผลมาจาก "ความประพฤติไม่สม่ำเสมอคือความประพฤติอธรรม" ส่วนการไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์เป็นผลมาจาก "ความประพฤติสม่ำเสมอคือความประพฤติธรรม" พระองค์ได้ทรงจำแนกการประพฤติอธรรมและธรรมออกเป็น ๑๐ ประการ หรือที่เรียกว่า อกุศลกรรมบถ ๑๐ และกุศลกรรมบถ ๑๐ ซึ่งครอบคลุมทั้งกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรม

ในส่วนของกายกรรม ๓ ได้แก่ การฆ่าสัตว์ การลักทรัพย์ และการประพฤติผิดในกาม เป็นความประพฤติอธรรม ซึ่งตรงกันข้ามกับการงดเว้นจากสิ่งเหล่านี้ที่เป็นการประพฤติธรรม ส่วนวจีกรรม ๔ ได้แก่ การพูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ และพูดเพ้อเจ้อ เป็นความประพฤติอธรรม ในทางกลับกัน การพูดจริง พูดสร้างความสามัคคี พูดอ่อนโยน และพูดมีประโยชน์ เป็นการประพฤติธรรม

สำหรับมโนกรรม ๓ ได้แก่ ความโลภอยากได้ของผู้อื่น ความคิดพยาบาท และความเห็นผิด เป็นความประพฤติอธรรม แต่การไม่มีความโลภ มีเมตตาจิต และมีความเห็นชอบ (สัมมาทิฏฐิ) เป็นความประพฤติธรรม พระสูตรนี้เน้นย้ำว่า ผู้ที่ปฏิบัติในทางธรรม ไม่เพียงแต่จะไปเกิดในสวรรค์เท่านั้น แต่ยังสามารถตั้งความปรารถนาที่จะบรรลุถึงความเป็นพรหม หรือแม้แต่พระนิพพานได้ด้วย ซึ่งเป็นไปได้เพราะการประพฤติธรรมอย่างสม่ำเสมอนั่นเอง