สุภสูตร

สุภสูตรเริ่มต้นขึ้นเมื่อพระอานนท์จำพรรษาอยู่ที่วัดเชตวัน หลังจากพระพุทธเจ้าเสด็จปรินิพพานไม่นาน สุภมาณพ บุตรของโตเทยยะพราหมณ์ ได้ส่งศิษย์ไปนิมนต์พระอานนท์มายังบ้านของตน พระอานนท์รับนิมนต์จะไปเยี่ยมในวันรุ่งขึ้น

เมื่อพระอานนท์เดินทางไปถึง สุภมาณพได้สอบถามว่า พระโคตมพุทธเจ้าทรงสรรเสริญสิ่งใด ทรงส่งเสริม ตั้งมั่น และประดิษฐานชนทั้งหลายไว้ในสิ่งใด พระอานนท์ตอบว่า พระพุทธเจ้าทรงสรรเสริญ ไตรสิกขาอันประเสริฐ ซึ่งเป็นแนวทางปฏิบัติที่สมบูรณ์และบริสุทธิ์ ได้แก่ ศีล สมาธิ และปัญญา

• ศีล:

  พระอานนท์อธิบายว่า ศีลเริ่มต้นจากการที่คฤหบดีได้ฟังธรรม เกิดศรัทธา ออกบวชเป็นบรรพชิต เมื่อบวชแล้ว ภิกษุพึงประพฤติให้บริสุทธิ์ โดย

  • ละเว้นการฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดพรหมจรรย์ พูดเท็จ ส่อเสียด หยาบคาย เพ้อเจ้อ.
  • ละเว้นจากเดรัจฉานวิชา เช่น การทำนายทายทัก การรักษาโรคด้วยวิธีต่างๆ การดูฤกษ์ยาม.

  ภิกษุผู้มีศีลบริสุทธิ์ย่อมประสบความสุขที่ไร้มลทิน สุภมาณพทึ่งในความสมบูรณ์ของศีล แต่พระอานนท์กล่าวว่า "ยังมีกิจที่ควรทำอีก".

• สมาธิ:

  การเจริญสมาธิประกอบด้วยการปฏิบัติขั้นพื้นฐานและขั้นสูงขึ้นไป

  • การสำรวมอินทรีย์: ไม่ยึดติดในรูปลักษณ์ รายละเอียดเมื่อเห็น ได้ยิน ดมกลิ่น ลิ้มรส สัมผัส หรือรู้แจ้งธรรมารมณ์.
  • มีสติสัมปชัญญะ: รู้ตัวทั่วพร้อมในการเคลื่อนไหว ทำกิจต่างๆ ในชีวิตประจำวัน.
  • มีความสันโดษ: ยินดีด้วยปัจจัยสี่ตามมีตามได้ เช่น จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ.
  • การละนิวรณ์ ๕: คือ กามฉันทะ (ความอยากได้ในกาม) พยาบาท (ความคิดร้าย) ถีนมิทธะ (ความหดหู่และง่วงเหงา) อุทธัจจกุกกุจจะ (ความฟุ้งซ่านและรำคาญใจ) วิจิกิจฉา (ความสงสัย) ซึ่งเปรียบเสมือนหนี้สิน โรคภัย เรือนจำ ความเป็นทาส และทางกันดาร.
  • การเข้าฌาน ๔: เมื่อละนิวรณ์ได้ จิตย่อมเข้าสู่ฌานที่ ๑-๔ ซึ่งเป็นสภาวะที่จิตสงบตั้งมั่น มีปีติสุข อุเบกขา.

  สุภมาณพประหลาดใจกับสมาธิอันบริบูรณ์ แต่พระอานนท์กล่าวว่า "ยังมีกิจที่ควรทำอีก".

• ปัญญา:

  เมื่อจิตตั้งมั่นบริสุทธิ์แล้ว ภิกษุ น้อมจิตไปเพื่อญาณทัสสนะ (ความรู้แจ้ง) ได้แก่

  • ญาณหยั่งรู้กายและจิต.
  • การเนรมิตกายสำเร็จด้วยใจ.
  • อิทธิวิธี (การแสดงฤทธิ์ต่างๆ).
  • ทิพยโสต (หูทิพย์).
  • เจโตปริยญาณ (การกำหนดรู้ใจผู้อื่น).
  • ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ (การระลึกชาติ).
  • ทิพยจักษุญาณ (การเห็นการจุติและอุบัติของสัตว์).
  • อาสวักขยญาณ (ความสิ้นอาสวะ):

    เป็นการรู้แจ้งอริยสัจ ๔ และการสิ้นไปของอาสวะ (กามภพ อวิชชา) ทำให้จิตหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง และรู้ว่า "ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป".

  พระอานนท์สรุปว่า ในขั้นปัญญานี้ "ไม่มีกิจอื่นที่ควรทำอีก". สุภมาณพรู้สึกเลื่อมใสยิ่งนัก สรรเสริญพระอานนท์ และประกาศตนขอถึง พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นที่พึ่งตลอดชีวิต.