มหาลิสูตร

มหาลิสูตร (ทีฆนิกาย DN6) เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าประทับอยู่ที่กูฏาคารศาลา ในป่ามหาวัน ใกล้กรุงเวสาลี และทรงสนทนากับเจ้าโอฏฐัทธลิจฉวี (ผู้ซึ่งสอบถามแทนมหาลิลิจฉวี) เกี่ยวกับเรื่องสุนักขัตตะลิจฉวี ซึ่งได้เห็นรูปทิพย์ แต่ไม่ได้ยินเสียงทิพย์ ทั้งที่ได้ประพฤติพรหมจรรย์อยู่กับพระพุทธเจ้ามานาน

พระพุทธเจ้าทรงอธิบายว่า การเห็นรูปทิพย์หรือได้ยินเสียงทิพย์นั้น เป็นผลมาจากการฝึกสมาธิที่กำหนดเป้าหมายไว้เฉพาะเจาะจง หากฝึกเพื่อเห็นก็ย่อมเห็นแต่รูปทิพย์ หากฝึกเพื่อได้ยินก็ย่อมได้ยินแต่เสียงทิพย์ แต่หากฝึกเพื่อทั้งสองอย่าง ก็ย่อมเห็นและได้ยินทั้งสองอย่าง อย่างไรก็ตาม พระองค์ทรงย้ำว่า การเห็นรูปทิพย์หรือได้ยินเสียงทิพย์เหล่านี้ ไม่ใช่เป้าหมายสูงสุดที่ภิกษุประพฤติพรหมจรรย์ในพระธรรมวินัยของพระองค์

พระองค์ทรงชี้แจงว่า สิ่งที่ประณีตกว่าและสูงกว่า ซึ่งเป็นจุดมุ่งหมายที่ภิกษุประพฤติพรหมจรรย์นั้น คือ การบรรลุมรรคผลในพระพุทธศาสนา ได้แก่ การเป็นพระโสดาบัน (ผู้ละสังโยชน์เบื้องต่ำ ๓ อย่างได้) พระสกทาคามี (ผู้มีราคะ โทสะ โมหะ เบาบางลง) พระอนาคามี (ผู้ละสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ อย่างได้) และสูงสุดคือ พระอรหันต์ (ผู้มีเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ หลุดพ้นจากอาสวะทั้งปวงในชาตินี้)

เมื่อเจ้าโอฏฐัทธลิจฉวีทูลถามว่า มีทางหรือวิธีปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งธรรมเหล่านี้หรือไม่ พระพุทธเจ้าตรัสตอบว่ามี และทางนั้นคือ อริยมรรคมีองค์ ๘ อันประกอบด้วย สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ) สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ) สัมมาวาจา (วาจาชอบ) สัมมากัมมันตะ (การงานชอบ) สัมมาอาชีวะ (อาชีพชอบ) สัมมาวายามะ (ความเพียรชอบ) สัมมาสติ (ความระลึกชอบ) และสัมมาสมาธิ (ความตั้งมั่นชอบ)