ทุติยอาฆาตปฏิวินยสูตร

ทุติยอาฆาตปฏิวินยสูตร เป็นพระสูตรที่พระสารีบุตรเถระแสดงวิธีระงับความโกรธหรือความอาฆาตพยาบาทในบุคคลอื่น โดยเปรียบเทียบอุบายการมองคนผ่านอุปมา 5 ประการ เพื่อให้ผู้ปฏิบัติมีใจที่เป็นกุศลและหลุดพ้นจากความขุ่นเคือง ดังนี้:

• กรณีบุคคลกายไม่สะอาดแต่วาจาสะอาด: ให้เปรียบเหมือนคนเก็บผ้าขี้ริ้วข้างทาง ให้เพิกเฉยต่อความไม่สะอาดทางกาย และมุ่งเน้นเพียงความสะอาดทางวาจา
• กรณีบุคคลวาจาไม่สะอาดแต่กายสะอาด: ให้เปรียบเหมือนคนหิวน้ำที่ไปพบสระน้ำ ให้กวาดสาหร่ายออกแล้วตักดื่ม เปรียบดั่งการเพิกเฉยต่อคำพูดที่ไม่ดี และมุ่งเน้นจริยาวัตรทางกายที่งดงาม
• กรณีบุคคลทั้งกายและวาจาไม่สะอาด แต่มีจิตผ่องใสเป็นบางครั้ง: ให้เปรียบเหมือนคนหิวน้ำที่ไปพบน้ำในรอยเท้าโค ให้ใช้วิธีก้มลงดื่มอย่างระมัดระวัง คือเพิกเฉยต่อพฤติกรรมที่ไม่ดี แล้วให้คุณค่ากับช่วงเวลาที่เขาทำจิตใจให้ผ่องใส
• กรณีบุคคลทั้งกาย วาจา และใจไม่สะอาดเลย: ให้เปรียบเหมือนคนป่วยหนักที่อยู่ห่างไกลจากหมู่บ้าน ให้เกิดความเมตตาสงสาร ปรารถนาให้เขาละชั่วทำดี เพื่อไม่ให้เขาต้องไปเกิดในอบายภูมิหลังสิ้นชีวิต
• กรณีบุคคลทั้งกาย วาจา และใจสะอาดบริสุทธิ์: ให้เปรียบเหมือนสระน้ำที่มีน้ำใสสะอาดและร่มรื่น ให้เราเข้าอาศัยความดีนั้นเพื่อความเบิกบานใจและเป็นที่ตั้งแห่งความเลื่อมใส

สรุปใจความสำคัญ คือการฝึก "เลือกมอง" ในส่วนที่ดีหรือส่วนที่มีประโยชน์ของบุคคลอื่น แทนการจดจ่ออยู่กับความผิดพลาดของเขา การฝึกใช้อุบายเหล่านี้จะช่วยให้จิตใจของผู้ปฏิบัติไม่ตกเป็นทาสของโทสะ สามารถรักษาความสงบและเมตตาธรรมไว้ได้แม้อยู่ท่ามกลางบุคคลที่สร้างความลำบากใจ โดยมีเป้าหมายสูงสุดคือการรักษาใจให้มั่นคงและเป็นกุศลอยู่เสมอ