ทุติยสมยสูตร

ทุติยสมยสูตร (สูตรว่าด้วยโอกาสที่ควรเข้าพบภิกษุผู้เป็นที่เคารพ ครั้งที่ 2) เป็นพระสูตรที่แสดงถึงการปรับเปลี่ยนทัศนคติเกี่ยวกับการเข้าหาครูบาอาจารย์ จากเดิมที่พระเถระในที่ประชุมสนทนากันเพียงเรื่อง "กาลเวลาที่เหมาะสมทางกายภาพ" เช่น ช่วงเวลาหลังฉันเสร็จ ช่วงเย็น หรือช่วงเช้ามืด แต่พระมหากัจจายนเถระได้แสดงธรรมที่ได้รับฟังมาจากพระพุทธองค์ เพื่อชี้ให้เห็นว่าโอกาสที่แท้จริงของการเข้าพบผู้ทรงคุณวุฒิควรตั้งอยู่บนพื้นฐานของ "ความจำเป็นทางจิตวิญญาณ" มากกว่าเรื่องเวลา

พระมหากัจจายนะได้สรุปโอกาส 6 ประการที่สมควรเข้าพบภิกษุผู้เป็นที่เคารพ เพื่อขอคำชี้แนะในการแก้ไขปัญหาทางจิต โดยแบ่งออกเป็นหัวข้อดังนี้:

• เมื่อจิตถูกครอบงำด้วยกามฉันทะและไม่รู้วิธีสลัดออก
• เมื่อจิตถูกครอบงำด้วยพยาบาทและไม่รู้วิธีสลัดออก
• เมื่อจิตถูกครอบงำด้วยถีนมิทธะ (ความหดหู่และง่วงซึม) และไม่รู้วิธีสลัดออก
• เมื่อจิตถูกครอบงำด้วยอุทธัจจกุกกุจจะ (ความฟุ้งซ่านและรำคาญใจ) และไม่รู้วิธีสลัดออก
• เมื่อจิตถูกครอบงำด้วยวิจิกิจฉา (ความลังเลสงสัย) และไม่รู้วิธีสลัดออก
• เมื่อไม่เข้าใจวิธีการทำสมาธิเพื่อการบรรลุธรรมและสิ้นอาสวะกิเลส

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการเน้นย้ำถึง "กัลยาณมิตตตา" ในเชิงปฏิบัติ ภิกษุหรือผู้ปฏิบัติธรรมควรเข้าหาผู้มีปัญญาเมื่อตนเองเผชิญกับอุปสรรคทางธรรม (นิวรณ์ 5) หรือมีความไม่ชัดเจนในแนวทางปฏิบัติ เพื่อรับคำแนะนำในการแก้ไขปัญหาเหล่านั้นให้ลุล่วงไป ไม่ใช่เพียงการเข้าพบตามฤดูกาลหรือตามความสะดวกทางกาย แต่เป็นการมุ่งเน้นที่การขัดเกลาจิตใจเพื่อนำไปสู่ความหลุดพ้นจากกิเลสโดยตรง