มหาโมคคัลลานสูตร

เนื้อหาในมหาโมคคัลลานสูตร (อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต) กล่าวถึงเหตุการณ์ที่พระมหาโมคคัลลานเถระเกิดความสงสัยว่า เหล่าเทวดาในชั้นต่างๆ มีวิธีการอย่างไรในการหยั่งรู้ว่าตนเองเป็นพระโสดาบัน ผู้ซึ่งมีความแน่นอนที่จะไม่ตกต่ำสู่อบายภูมิ และมีจุดหมายปลายทางคือการตรัสรู้ในอนาคต

เพื่อหาคำตอบ พระเถระจึงใช้อิทธิฤทธิ์เดินทางไปยังสวรรค์ชั้นดาวดึงส์เพื่อสนทนากับเทพบุตรติสสะ ซึ่งเคยเป็นภิกษุในพระพุทธศาสนาและเพิ่งไปอุบัติในสวรรค์ โดยเทพบุตรติสสะได้ชี้แจงให้เห็นถึงเกณฑ์การตัดสินของเทวดาในทุกชั้นสวรรค์ (ตั้งแต่ชั้นจตุมหาราชิกาไปจนถึงชั้นปรนิมมิตวสวัตดี) ซึ่งมีใจความสำคัญดังนี้:

• ความแตกต่างในการรู้ตน: เทวดาไม่ได้รู้ตัวว่าเป็นพระโสดาบันกันทุกคน โดยผู้ที่จะทราบสถานะของตนเองได้อย่างชัดเจนคือผู้ที่ประกอบด้วยคุณธรรมอันเป็นเครื่องยืนยันสถานะความเป็นอริยบุคคล
• คุณสมบัติของผู้เป็นพระโสดาบัน:
  • ความเลื่อมใสอย่างยิ่ง (ความเชื่อมั่นจากประสบการณ์ตรง): ในพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์
  • ศีลของพระอริยเจ้า: การมีศีลบริสุทธิ์เป็นที่รักของเหล่าพระอริยบุคคล

บทสรุปของพระสูตรนี้แสดงให้เห็นว่า การจะเข้าถึงกระแสแห่งความหลุดพ้นและการรู้แจ้งในสถานะของตนเองนั้น มิใช่เรื่องของโชคชะตาหรือสถานะในภพภูมิ แต่ขึ้นอยู่กับความศรัทธาที่ตั้งมั่นและการรักษาศีลให้บริสุทธิ์เป็นสำคัญ ซึ่งคุณธรรมเหล่านี้เป็นเครื่องวัดระดับจิตใจที่ทำให้เทวดา (และมนุษย์) สามารถมั่นใจได้ว่าตนเป็นผู้ไม่ตกต่ำ และก้าวเข้าสู่กระแสแห่งการตรัสรู้โดยแท้จริง