สันตุฏฐิตาสูตร

สันตุฏฐิตาสูตร เป็นพระสูตรที่ปรากฏในอังคุตตรนิกาย ซึ่งพระพุทธองค์ได้ทรงแสดงธรรมว่าด้วยเรื่อง ธรรมะ 3 ประการที่เป็นอกุศล อันควรละ และ ธรรมะ 3 ประการที่เป็นกุศล อันควรเจริญ เพื่อให้ผู้ปฏิบัติธรรมก้าวหน้าบนหนทางแห่งความพ้นทุกข์และมีความเป็นอยู่อย่างสันติสุข

พระพุทธองค์ทรงจำแนกธรรมที่เป็นฝ่ายเสื่อม ซึ่งควรละทิ้งโดยเด็ดขาด 3 ประการ ได้แก่:

• อสันตุฏฐิตา คือ ความไม่รู้จักพอใจในสิ่งที่ตนมีอยู่
• อสัมปชัญญะ คือ ความขาดสติสัมปชัญญะ ไม่รู้ตัวทั่วพร้อมในการกระทำ
• มหิจฉตา คือ ความมีความอยากได้มากหรือความโลภอย่างไม่มีขอบเขต

เพื่อเป็นการกำจัดอกุศลธรรมทั้ง 3 ประการข้างต้น พระพุทธองค์จึงทรงชี้แนะให้พุทธศาสนิกชนหมั่นเจริญธรรมะที่เป็นคู่ปรับ ซึ่งเป็นกุศลธรรม 3 ประการ ดังนี้:

• สันตุฏฐิตา คือ การเจริญความสันโดษ รู้จักพอใจในปัจจัยสี่หรือสิ่งที่หามาได้โดยชอบธรรม เพื่อละความไม่รู้จักพอ
• สัมปชัญญะ คือ การเจริญสติรู้ตัวทั่วพร้อมในการเคลื่อนไหว การพูด และการคิด เพื่อละความขาดสติสัมปชัญญะ
• อัปปิจฉตา คือ การเจริญความมักน้อย ความไม่ฟุ้งเฟ้อทะเยอทะยาน เพื่อละความโลภหรือความอยากได้มาก

สรุปใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการฝึกตนให้เป็นผู้รู้จักประมาณ มีสติกำกับอยู่เสมอ และมีความมักน้อยสันโดษ ซึ่งถือเป็นรากฐานสำคัญของการดำเนินชีวิตตามแนวทางของพระพุทธศาสนา เพื่อให้จิตใจเป็นอิสระจากความทะเยอทะยานที่เกินพอดี และมุ่งสู่ความสงบเย็นในที่สุด