อุทกูปมาสูตร

ในอุทกูปมาสูตร พระพุทธเจ้าทรงเปรียบเทียบระดับจิตวิญญาณของบุคคล 7 ประเภทในโลกเหมือนกับคนที่อยู่ในน้ำ โดยแบ่งระดับตามความสามารถในการหลุดพ้นจากกิเลสและเครื่องเศร้าหมอง ดังนี้:

• ผู้ที่จมลงไปเลย: คือผู้ที่มีแต่ความชั่วร้ายอกุศลธรรมเพียงอย่างเดียว ไม่มีความดีใดๆ
• ผู้ที่โผล่ขึ้นมาแล้วจมลงอีก: คือผู้ที่มีศรัทธาและความดีเกิดขึ้นชั่วคราว แต่ความดีเหล่านั้นกลับเสื่อมถอยไป ไม่ยั่งยืน
• ผู้ที่โผล่ขึ้นมาแล้วตั้งอยู่ได้: คือผู้ที่มีศรัทธาและความดีที่คงที่ ไม่เสื่อมถอยแต่ก็ไม่เจริญขึ้น
• ผู้ที่โผล่ขึ้นมาแล้วแลดู (พระโสดาบัน): คือผู้ที่กำจัดสังโยชน์ 3 ประการได้สำเร็จ เป็นผู้เที่ยงแท้ต่อการตรัสรู้
• ผู้ที่โผล่ขึ้นมาแล้วข้ามไป (พระสกทากามี): คือผู้ที่นอกจากกำจัดสังโยชน์ 3 ได้แล้ว ยังลดทอนความโลภ ความโกรธ และความหลงลงได้ ทำให้กลับมาเกิดอีกเพียงครั้งเดียว
• ผู้ที่โผล่ขึ้นมาแล้วมีที่หยั่ง (พระอนาคามี): คือผู้ที่ละสังโยชน์เบื้องต่ำได้หมดสิ้น เกิดในภพภูมิที่ปรินิพพานในที่นั้น ไม่ต้องกลับมาสู่โลกนี้อีก
• ผู้ที่โผล่ขึ้นมาแล้วข้ามฝั่งไปได้ (พระอรหันต์): คือผู้ที่เป็นพราหมณ์ผู้จบกิจ บรรลุเจโตวิมุตติและปัญญาวิมุตติที่ไม่มีอาสวะกิเลสด้วยปัญญาอันยิ่งในปัจจุบันชาติ

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการเน้นย้ำถึงความสำคัญของ "สัทธรรม" ได้แก่ ศรัทธา หิริ โอตตัปปะ วิริยะ และปัญญา ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญในการยกระดับจิตใจจากความมืดมิดไปสู่ความสว่างแห่งพระนิพพาน เปรียบเสมือนการฝึกฝนตนเองในน้ำจนสามารถว่ายข้ามพ้นห้วงมหรรณพแห่งวัฏสงสารไปสู่ฝั่งที่มั่นคงได้อย่างแท้จริง