จตุตถวินยธรสูตร

ในจตุตถวินยธรสูตร (พระสูตรว่าด้วยผู้ทรงวินัยที่ 4) พระพุทธองค์ทรงแสดงคุณสมบัติของภิกษุผู้เป็นผู้เชี่ยวชาญในพระวินัย ซึ่งมิได้จำกัดอยู่เพียงแค่ความรอบรู้ในข้อห้ามทางกฎระเบียบเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมถึงการบรรลุธรรมขั้นสูงสุด โดยผู้ที่เป็นวินัยธรที่สมบูรณ์จะต้องประกอบด้วยคุณสมบัติ 7 ประการ ดังนี้:

• ความรู้ในเรื่องอาบัติ ได้แก่ การรู้ว่าสิ่งใดเป็นอาบัติ สิ่งใดไม่เป็นอาบัติ สิ่งใดเป็นอาบัติเบา (ลหุกาบัติ) และสิ่งใดเป็นอาบัติหนัก (ครุกาบัติ) ซึ่งเป็นทักษะพื้นฐานในการรักษาความบริสุทธิ์ของศีลและการปกครองคณะสงฆ์
• ความสามารถทางจิต ได้แก่ การระลึกชาติได้ (ปุพเพนิวาสานุสติญาณ) และการมีตาทิพย์ที่บริสุทธิ์เหนือมนุษย์ (จุตูปปาตญาณ) เพื่อหยั่งรู้การเวียนว่ายตายเกิดของสัตว์ทั้งหลายตามกรรม
• ความหลุดพ้นจากกิเลส คือการประจักษ์แจ้งในเจโตวิมุตติและปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะกิเลส ซึ่งเป็นการเข้าถึงธรรมขั้นสูงสุดด้วยปัญญาของตนเองในปัจจุบันชาติ

สรุปได้ว่า พระพุทธองค์ทรงวางมาตรฐานของวินัยธรไว้สูงกว่าเพียงการเป็นนักจดจำพระธรรมวินัย โดยเน้นย้ำให้เห็นความเชื่อมโยงระหว่างการรักษาพระวินัยในระดับปฏิบัติการ กับการพัฒนาจิตจนบรรลุวิมุตติธรรม ผู้ที่เป็นผู้เชี่ยวชาญในพระวินัยที่แท้จริงจึงต้องเป็นผู้ที่ทั้งมีความแม่นยำในระเบียบแบบแผนของสงฆ์ และมีภาวะจิตที่บริสุทธิ์หลุดพ้นจากกิเลสไปพร้อมกัน การสรุปความเช่นนี้สะท้อนถึงหลักการที่ว่า วินัยเป็นพื้นฐานของสมาธิและปัญญา เพื่อนำไปสู่ความหลุดพ้นซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนา