อิจฉาสูตร

พระสูตรนี้ (อังคุตตรนิกาย 8.61) ว่าด้วยเรื่อง **บุคคล 8 ประเภท** ในโลกที่เกิดขึ้นเมื่อภิกษุผู้ปลีกตัวอยู่ลำพังมีความปรารถนาในลาภสักการะ (วัตถุสิ่งของ) โดยพระพุทธองค์ทรงจำแนกพฤติกรรมและการตอบสนองต่อลาภนั้นๆ ออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือกลุ่มที่ "เสื่อมจากธรรม" และกลุ่มที่ "ไม่เสื่อมจากธรรม" เพื่อเป็นเครื่องเตือนใจให้เห็นถึงความยึดติดและผลกระทบของกิเลสต่อการปฏิบัติธรรม

• กลุ่มที่เสื่อมจากธรรม (4 ประเภทแรก): เป็นกลุ่มที่เมื่อเกิดความปรารถนาแล้ว ไม่ว่าจะพยายามแสวงหาหรือไม่พยายามก็ตาม แต่เมื่อผลลัพธ์ไม่เป็นไปตามหวัง (ไม่ได้ลาภ) ก็จะเกิดความโศกเศร้า ตีอกชกตัว หรือเมื่อได้รับลาภมาตามที่ปรารถนาก็กลับหลงใหล มัวเมา จนประมาทในธรรม
• กลุ่มที่ไม่เสื่อมจากธรรม (4 ประเภทหลัง): เป็นกลุ่มที่แม้จะเกิดความปรารถนาและมีพฤติกรรมแสวงหาหรือไม่แสวงหาแตกต่างกันไป แต่เมื่อไม่ได้รับลาภก็ ไม่โศกเศร้าเสียใจ หรือเมื่อได้รับลาภมาก็ ไม่มัวเมาประมาท สามารถรักษาจิตใจให้มั่นคงอยู่ในทางที่ถูกต้องได้

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้: พระพุทธองค์มิได้ทรงตำหนิเพียงแค่การมีความปรารถนา แต่ทรงมุ่งเน้นที่ "ท่าทีของใจ" ต่อความปรารถนานั้น การปล่อยให้ความอยากนำไปสู่ความทุกข์ระทมเมื่อไม่ได้มา หรือการปล่อยให้ความสำเร็จนำไปสู่ความหลงมัวเมา คือหนทางที่ทำให้ภิกษุห่างไกลจากเป้าหมายสูงสุดในพระธรรมวินัย ผู้ที่เป็นบัณฑิตจึงควรฝึกฝนตนให้มีความเท่าทันต่อลาภยศและลาภสักการะ ไม่ปล่อยให้สิ่งเหล่านั้นมาครอบงำจิตใจจนกลายเป็นผู้ที่ "ตกจากธรรม" ไม่ว่าจะอยู่ในสถานการณ์ที่สมหวังหรือผิดหวังก็ตาม