โลมสกังคิยภัทเทกรัตตสูตร

โลมสกังคิยภัทเทกรัตตสูตร เป็นพระสูตรลำดับที่ ๑๓๔ ในมัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ แห่งพระไตรปิฎก ซึ่งขยายความจากหลักธรรม "ภัทเทกรัตตะ" หรือ "ผู้มีราตรีหนึ่งเจริญ". หัวใจของหลักธรรมนี้คือการไม่ยึดติดกับอดีตที่ล่วงเลยไปแล้ว ไม่คาดหวังในอนาคตที่ยังมาไม่ถึง แต่ให้ตั้งมั่นและเห็นแจ้งในธรรมปัจจุบันอย่างไม่หวั่นไหว. การดำเนินชีวิตเช่นนี้ด้วยความเพียรอย่างไม่ลดละทั้งกลางวันและกลางคืน พระมุนีผู้สงบเรียกว่า "ผู้มีราตรีหนึ่งเจริญ" ซึ่งเปรียบได้กับการใช้ชีวิตอย่างมีคุณค่าในแต่ละวัน.

เรื่องราวในพระสูตรนี้เริ่มต้นขึ้นเมื่อจันทนเทพบุตรผู้มีรัศมีงดงาม ได้เข้าหาท่านพระโลมสกังคิยะที่นิโครธาราม กรุงกบิลพัสดุ์ในยามวิกาล. เทพบุตรได้สอบถามพระโลมสกังคิยะว่าจำอุเทศและวิภังค์ (บทสรุปและบทขยายความ) ของบุคคลผู้มีราตรีหนึ่งเจริญได้หรือไม่. เมื่อพระโลมสกังคิยะตอบว่าจำไม่ได้ เทพบุตรจึงได้กล่าวคาถาภัทเทกรัตตะแก่ท่าน โดยระบุว่าพระผู้มีพระภาคได้เคยตรัสสอนหลักธรรมนี้แก่เหล่าเทพชั้นดาวดึงส์.

แก่นของคาถาคือการพึงทำความเพียรตั้งแต่วันนี้ เพราะไม่มีใครรู้ได้ว่าความตายจะมาถึงเมื่อใด และไม่มีการผัดเพี้ยนกับพญามัจจุราชได้. จันทนเทพบุตรยังเน้นย้ำว่าอุเทศและวิภังค์นี้เป็นประโยชน์และเป็นเบื้องต้นแห่งการประพฤติพรหมจรรย์.

หลังจากนั้น พระโลมสกังคิยะได้เดินทางไปเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคที่พระเชตวันมหาวิหาร กรุงสาวัตถี และกราบทูลเรื่องราวทั้งหมดที่เกิดขึ้น. พระพุทธองค์ได้ทรงยืนยันและอธิบายขยายความเพิ่มเติมถึงวิธีที่บุคคลจะ "ไม่ติด" หรือ "ไม่ไหลไปตาม" สิ่งต่างๆ ในปัจจุบัน. นั่นคือการที่อริยสาวกไม่ยึดถือรูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณว่าเป็นอัตตา เป็นของตน หรืออยู่ในอัตตา. การปฏิบัติเช่นนี้ทำให้ไม่ติดข้องในสิ่งปัจจุบัน และสามารถพัฒนาจิตสู่ความสงบและการหลุดพ้นได้.