อุทธัมภาคิยสูตร

อุทธัมภาคิยสูตร (An 9.70) เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมแก่เหล่าภิกษุ เพื่อชี้ให้เห็นถึงกิเลสเครื่องผูกมัดจิตใจที่ละเอียดประณีต ซึ่งยังคงเหนี่ยวรั้งสัตว์โลกไว้ในภพภูมิที่สูงขึ้น เรียกว่า สังโยชน์เบื้องสูง 5 ประการ (Uddhambhāgiyasamyojana) อันเป็นอุปสรรคสำคัญในการบรรลุถึงความหลุดพ้นจากวัฏสงสารอย่างสิ้นเชิง

สังโยชน์เบื้องสูง 5 ประการที่พระพุทธองค์ทรงจำแนกไว้ มีดังนี้:

• รูปราคะ: ความติดใจยินดีในรูปฌาน หรือการเกิดในภพภูมิที่มีรูป
• อรูปราคะ: ความติดใจยินดีในอรูปฌาน หรือการเกิดในภพภูมิที่ไม่มีรูป
• มานะ: ความถือตัว ความสำคัญตนว่าเป็นนั่นเป็นนี่
• อุทธัจจะ: ความฟุ้งซ่านของจิต
• อวิชชา: ความไม่รู้แจ้งในอริยสัจธรรม

พระพุทธองค์ทรงสอนว่า เพื่อที่จะละสังโยชน์เบื้องสูงทั้ง 5 ประการนี้ได้ ภิกษุควรเจริญ สติปัฏฐาน 4 (การตั้งสติกำหนดรู้พิจารณา กาย เวทนา จิต และธรรม) ให้บริบูรณ์ การฝึกฝนสติปัฏฐานถือเป็นเครื่องมือสำคัญและเป็นหนทางสายตรงในการทำลายความหลงผิดและกิเลสทั้งปวง เพื่อก้าวเข้าสู่ความเป็นพระอรหันต์

สรุปใจความสำคัญคือ การปฏิบัติธรรมไม่เพียงแต่ต้องละกิเลสอย่างหยาบ (สังโยชน์เบื้องต่ำ) เท่านั้น แต่ยังต้องอาศัยความเพียรในการเจริญสติอย่างต่อเนื่อง เพื่อขจัดความยึดติดในภพภูมิที่ละเอียดและมานะทิฐิ อันเป็นเครื่องกั้นสุดท้ายที่จะนำไปสู่ วิมุตติ หรือความหลุดพ้นจากสังสารวัฏอย่างแท้จริง