ทุติยกถาวัตถุสูตร

ทุติยกถาวัตถุสูตร (AN 10.70) เป็นพระสูตรที่แสดงถึงการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการสนทนาของบรรพชิต โดยเริ่มต้นจากเหตุการณ์ที่กลุ่มภิกษุสงฆ์มารวมตัวกันหลังฉันภัตตาหาร แล้วสนทนากันด้วย "เดรัจฉานกถา" หรือเรื่องราวทางโลกที่ไม่เป็นประโยชน์ต่อการวิมุตติหลุดพ้น เช่น เรื่องพระราชา โจร เสนาบดี กองทัพ อาหาร เครื่องนุ่งห่ม เรื่องสตรี หรือเรื่องการเกิดในภพภูมิต่างๆ ซึ่งเป็นการสนทนาที่ต่ำทราม ไม่นำไปสู่ความสงบและปัญญา

พระพุทธองค์จึงทรงแสดงธรรมเพื่อชี้แนะแนวทางการสนทนาที่ประเสริฐ โดยทรงนำเสนอ "กถาวัตถุ 10 ประการ" ซึ่งเป็นหัวข้อที่ควรนำมาสนทนากันเพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุด ทั้งต่อตนเองและผู้อื่น ได้แก่:

• อัปปิจฉกถา: การสนทนาเรื่องความมักน้อย
• สันตุฏฐิกถา: การสนทนาเรื่องความสันโดษ
• ปวิเวกกถา: การสนทนาเรื่องความสงัดจากหมู่
• อสังสัคคกถา: การสนทนาเรื่องความไม่คลุกคลี
• วิริยารัมภกถา: การสนทนาเรื่องการปรารภความเพียร
• ศีลกถา: การสนทนาเรื่องความสมบูรณ์ด้วยศีล
• สมาธิกถา: การสนทนาเรื่องความสมบูรณ์ด้วยสมาธิ
• ปัญญากถา: การสนทนาเรื่องความสมบูรณ์ด้วยปัญญา
• วิมุตติกถา: การสนทนาเรื่องความสมบูรณ์ด้วยวิมุตติ
• วิมุตติญาณทัสสนกถา: การสนทนาเรื่องความสมบูรณ์ด้วยญาณทัสสนะอันรู้เห็นถึงความหลุดพ้น

เนื้อหาหลักของพระสูตรนี้เน้นย้ำว่า การที่ภิกษุเป็นผู้ปฏิบัติดีในธรรมทั้ง 10 ประการนี้ด้วยตนเอง แล้วนำมาถ่ายทอดบอกกล่าวแก่เพื่อนบรรพชิต เรียกว่าเป็น "กถาวัตถุ" หรือถ้อยคำที่ควรค่าแก่การสรรเสริญ ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญในการสร้างบรรยากาศแห่งการปฏิบัติธรรม เพื่อมุ่งสู่ความพ้นทุกข์อย่างแท้จริงแทนการใช้เวลาไปกับการสนทนาทางโลกที่ไร้ประโยชน์