โพชฌังคสูตร

ใน โพชฌังคสูตร (AN 10.102) พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมว่าด้วยการเจริญและทำให้มากซึ่ง โพชฌงค์ 7 อันเป็นองค์ประกอบแห่งการตรัสรู้ ซึ่งเมื่อปฏิบัติจนบริบูรณ์แล้ว ย่อมส่งผลให้ผู้ปฏิบัติบรรลุถึง วิชชา 3 ได้อย่างสมบูรณ์

โพชฌงค์ 7 ประการที่เป็นเครื่องมือสำคัญในการฝึกฝนตนเอง ประกอบด้วย:

• สติสัมโพชฌงค์: การระลึกได้
• ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์: การเฟ้นธรรม
• วิริยสัมโพชฌงค์: ความเพียร
• ปีติสัมโพชฌงค์: ความอิ่มใจ
• ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์: ความสงบกายสงบใจ
• สมาธิสัมโพชฌงค์: ความตั้งมั่นแห่งจิต
• อุเบกขาสัมโพชฌงค์: ความวางใจเป็นกลาง

เมื่อภิกษุพัฒนาโพชฌงค์เหล่านี้ให้เจริญขึ้น ย่อมเป็นเหตุปัจจัยให้บรรลุถึง วิชชา 3 อันเป็นญาณทัศนะขั้นสูง ได้แก่:

1. ปุพเพนิวาสานุสติญาณ: ความสามารถในการระลึกชาติปางก่อนได้มากมาย ไม่ว่าจะเป็นหนึ่งชาติ หรือหลายร้อยหลายพันชาติ ทั้งยังสามารถระลึกถึงรายละเอียดและลักษณะความเป็นไปของชีวิตในอดีตได้อย่างชัดเจน

2. จุตูปปาตญาณ: ทิพยจักษุญาณที่บริสุทธิ์เหนือมนุษย์ ทำให้เข้าใจกฎแห่งกรรมที่ส่งผลให้สัตว์โลกจุติและอุบัติไปตามวิบากของตน

3. อาสวักขยญาณ: ปัญญาหยั่งรู้ถึงความสิ้นไปแห่งอาสวะกิเลสทั้งปวง ทำให้เข้าถึง เจโตวิมุตติ และ ปัญญาวิมุตติ ที่ปราศจากมลทิน สามารถประจักษ์แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งของตนเองในปัจจุบันชาติ

โดยสรุป พระสูตรนี้เน้นย้ำว่า โพชฌงค์ 7 คือทางสายตรงในการพัฒนาจิตให้ถึงพร้อมด้วยปัญญา เพื่อการหลุดพ้นจากกิเลสและการบรรลุธรรมสูงสุดตามหลักแห่งพระพุทธศาสนา