สาสวสูตร

พระสูตรนี้ (AN 10.139) มีเนื้อหาสำคัญในการจำแนกธรรมะออกเป็นสองฝั่งอย่างชัดเจน เพื่อให้ผู้ปฏิบัติได้เข้าใจถึงพื้นฐานของชีวิตที่นำไปสู่ความเสื่อมและความเจริญ โดยพระพุทธองค์ทรงสอนเรื่อง หลักธรรมฝ่ายเศร้าหมอง (สาสวธรรม) และ หลักธรรมฝ่ายไม่เศร้าหมอง (อนาสวธรรม) ซึ่งครอบคลุมถึงองค์ประกอบของมรรค 8 ที่เพิ่มด้วยวิมุตติและญาณ

หลักธรรมที่ทรงแสดงไว้มีรายละเอียดดังนี้:

• หลักธรรมฝ่ายเศร้าหมอง (Defiled Principle): คือการดำเนินชีวิตที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานของมิจฉาทิฏฐิและความเห็นผิด ได้แก่ มิจฉาทิฏฐิ (เห็นผิด), มิจฉาสังกัปปะ (ดำริผิด), มิจฉาวาจา (เจรจาผิด), มิจฉากัมมันตะ (กระทำผิด), มิจฉาอาชีวะ (เลี้ยงชีพผิด), มิจฉาวายามะ (พยายามผิด), มิจฉาสติ (ระลึกผิด), มิจฉาสมาธิ (ตั้งมั่นผิด), มิจฉาญาณ (รู้ผิด) และมิจฉาวิมุตติ (หลุดพ้นผิด) สิ่งเหล่านี้ถือเป็นทางสายมืดที่นำไปสู่ความทุกข์และการสะสมกิเลส
• หลักธรรมฝ่ายไม่เศร้าหมอง (Undefiled Principle): คือการดำเนินชีวิตที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานของสัมมาทิฏฐิและปัญญาอันบริสุทธิ์ ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ (เห็นชอบ), สัมมาสังกัปปะ (ดำริชอบ), สัมมาวาจา (เจรจาชอบ), สัมมากัมมันตะ (กระทำชอบ), สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ), สัมมาวายามะ (พยายามชอบ), สัมมาสติ (ระลึกชอบ), สัมมาสมาธิ (ตั้งมั่นชอบ), สัมมาญาณ (รู้ชอบ) และสัมมาวิมุตติ (หลุดพ้นชอบ) ถือเป็นทางสายสว่างที่จะนำพาชีวิตไปสู่ความบริสุทธิ์และความดับทุกข์อย่างแท้จริง

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการเน้นย้ำให้พุทธศาสนิกชนสำรวจวิถีการดำเนินชีวิตของตนเอง โดยใช้ มรรคมีองค์ 8 เป็นเครื่องมือหลักในการขัดเกลาตนเองจากสภาวะที่เศร้าหมองให้กลายเป็นสภาวะที่บริสุทธิ์ การฝึกฝนในทางที่ถูกที่ควรจะนำไปสู่ความรู้แจ้งและปัญญาที่ปราศจากอาสวะกิเลส ซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนา