อาจยคามิสูตร

พระสูตรนี้เปรียบเทียบหลักธรรมที่เป็นเหตุแห่ง "การสั่งสม" และ "การกระจายออก" (หรือการคลายออก) ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญในการดำเนินชีวิตและการปฏิบัติธรรม เพื่อให้เห็นผลลัพธ์ที่แตกต่างกันระหว่างวิถีแห่งความทุกข์และวิถีแห่งความพ้นทุกข์

หลักธรรมที่นำไปสู่ "การสั่งสม" (นำไปสู่การก่อตัวของกิเลสและวัฏสงสาร) ประกอบด้วยองค์ประกอบของ มิจฉัตตะ 10 ประการ ได้แก่:

• มิจฉาทิฏฐิ (ความเห็นผิด)
• มิจฉาสังกัปปะ (ความดำริผิด)
• มิจฉาวาจา (เจรจาผิด)
• มิจฉากัมมันตะ (การงานผิด)
• มิจฉาอาชีวะ (เลี้ยงชีพผิด)
• มิจฉาวายามะ (ความพยายามผิด)
• มิจฉาสติ (ระลึกผิด)
• มิจฉาสมาธิ (ตั้งมั่นผิด)
• มิจฉาญาณ (รู้ผิด)
• มิจฉาวิมุตติ (หลุดพ้นผิด)

ในทางตรงกันข้าม หลักธรรมที่นำไปสู่ "การกระจายออก" หรือการละวางตัวตน (นำไปสู่ความสิ้นทุกข์) คือ สัมมัตตะ 10 ประการ ซึ่งเป็นการปฏิบัติตามมรรคมีองค์ 8 ที่เพิ่มด้วยญาณและวิมุตติ ได้แก่:

• สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ)
• สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ)
• สัมมาวาจา (เจรจาชอบ)
• สัมมากัมมันตะ (การงานชอบ)
• สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ)
• สัมมาวายามะ (ความพยายามชอบ)
• สัมมาสติ (ระลึกชอบ)
• สัมมาสมาธิ (ตั้งมั่นชอบ)
• สัมมาญาณ (รู้ชอบ)
• สัมมาวิมุตติ (หลุดพ้นชอบ)

สรุปได้ว่า พระพุทธองค์ทรงสอนให้แยกแยะระหว่างวิถีที่เพิ่มพูนกิเลสและความยึดมั่นถือมั่น กับวิถีที่นำไปสู่ความโปร่งเบาและการปล่อยวาง หากบุคคลดำเนินชีวิตด้วยสัมมัตตะ 10 ประการ ย่อมเป็นการทำลายเหตุแห่งความทุกข์ให้กระจายหายไป เพื่อมุ่งสู่ความหลุดพ้นอย่างแท้จริง