อัสสชิปุนัพพสุกวัตถุ

สรุปเนื้อหาอัสสชิปุนัพพสุกวัตถุ (ขุททกนิกาย) พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภภิกษุอัสสชิและภิกษุปุนัพพสุกะ พร้อมด้วยบริวาร 500 รูป ซึ่งจำพรรษาอยู่ที่ตำบลกิฏาคีรี และประพฤติตนเป็นอลัชชี (ภิกษุไร้ยางอาย) ทำอนาจารหลายประการ เช่น ปลูกต้นไม้กระถาง เลี้ยงชีพด้วยกรรมที่ประทุษร้ายตระกูล และทำให้วัดวาอารามไม่ใช่ที่อยู่ของภิกษุผู้มีศีล

พระองค์จึงทรงมอบหมายให้พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเดินทางไปจัดการลงโทษด้วยปัพพาชนียกรรม (กรรมอัน igh ให้ขับไล่) แก่ภิกษุที่ไม่เชื่อฟัง และตักเตือนสั่งสอนภิกษุที่ยังยอมรับฟัง พร้อมทั้งตรัสพระคาถาธรรมบทเพื่อแสดงถึงหน้าที่ของผู้ตักเตือนผู้ประพฤติผิด

• คาถาธรรมบท: "ผู้ใดพึงว่ากล่าว พึงสอน และพึงห้ามจากธรรมของอสัตบุรุษ, ผู้นั้นแล ย่อมเป็นที่รักของสัตบุรุษทั้งหลาย, ไม่เป็นที่รักของพวกอสัตบุรุษ"
• การขยายความ: การว่ากล่าว (โอวาท) และการสั่งสอน (อนุศาสน์) รวมถึงการห้ามปรามจากอกุศลธรรมและให้ตั้งอยู่ในกุศลธรรม ถือเป็นหน้าที่สำคัญ
• ผลลัพธ์: ผู้ที่ทำหน้าที่ตักเตือนด้วยความหวังดี ย่อมเป็นที่รักของบัณฑิตและสัตบุรุษ (มีพระพุทธเจ้าเป็นต้น) แต่อาจไม่เป็นที่รักของคนพาลหรืออสัตบุรุษ

เมื่อพระอัครสาวกทั้งสองเดินทางไปถึงกิฏาคีรีและดำเนินการตามพุทธพจน์แล้ว ทำให้ภิกษุกลุ่มนั้นบางรูปยอมรับโอวาทและประพฤติปฏิบัติตาม บางรูปลาสิกขาไป และบางรูปถูกลงโทษด้วยปัพพาชนียกรรม ในตอนท้ายของการแสดงธรรม ชนเป็นจำนวนมากได้บรรลุมรรคผล มีโสดาปัตติผลเป็นต้น