เอรกปัตตนาคราชวัตถุ

เอรกปัตตนาคราชวัตถุ เป็นเรื่องราวที่แสดงถึงความยากในการได้อัตภาพเป็นมนุษย์ การใช้ชีวิต การได้ฟังพระสัทธรรม และการอุบัติขึ้นของพระพุทธเจ้า ผ่านเหตุการณ์ของพระยานาคชื่อเอรกปัตตะ ในอดีตกาลสมัยของพระกัสสปสัมมาสัมพุทธเจ้า พระยานาคตนนี้เคยบวชเป็นภิกษุหนุ่มและทำความผิดเพียงเล็กน้อยคือการยึดใบตะไคร้น้ำไว้จนขาดและไม่ได้แสดงอาบัติ ด้วยความกังวลใจเรื่องศีลไม่บริสุทธิ์จนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต ทำให้เมื่อจุติแล้วต้องไปเกิดเป็นพระยานาคที่มีร่างกายใหญ่โตและมีความทุกข์ทรมานอย่างมากตลอดพุทธันดรหนึ่ง

เมื่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงอุบัติขึ้นในโลก พระองค์ได้ทรงส่งอุตตรมาณพไปกล่าวแก้เพลงขับของธิดาพระยานาค ซึ่งมีเนื้อหาเกี่ยวกับธรรมะและอุปมาเปรียบเทียบเรื่องพระราชาและโอฆะกิเลส เมื่อพระยานาคได้ฟังเพลงขับแก้นั้นก็เกิดความปีติยินดีและทราบว่าพระพุทธเจ้าได้บังเกิดขึ้นแล้ว จึงเดินทางไปเฝ้าพระศาสดาและทูลเล่าเรื่องราวความทุกข์ของตนด้วยความเสียใจที่ไม่สามารถบรรลุธรรมได้เนื่องจากอัตภาพที่เป็นเดรัจฉาน

พระศาสดาจึงทรงแสดงธรรมและตรัสพระคาถาสำคัญที่เป็นหัวใจของเรื่องนี้ ความว่า:

• ความได้อัตภาพเป็นมนุษย์ เป็นการยาก
• ชีวิตของสัตว์ทั้งหลาย เป็นอยู่ยาก
• การฟังพระสัทธรรม เป็นของยาก
• การอุบัติขึ้นแห่งพระพุทธเจ้าทั้งหลาย เป็นการยาก

ในตอนท้ายแห่งพระธรรมเทศนา แม้ว่าพระยานาคจะไม่สามารถบรรลุธรรมได้เพราะเป็นสัตว์ดิรัจฉาน แต่สัตว์อื่นๆ ประมาณ ๘ หมื่น ๔ พัน ได้บรรลุธรรม และเรื่องนี้ยังเป็นคติเตือนใจให้เห็นถึงโทษของการประมาทในอาบัติแม้เพียงเล็กน้อย รวมถึงความสำคัญของการเกิดมาเป็นมนุษย์และการได้พบพระพุทธศาสนา