พาหิยสูตร

พาหิยสูตร เป็นพระสูตรสำคัญที่แสดงถึงการบรรลุธรรมอันรวดเร็วของพาหิยะ ผู้เป็นนักบวชที่ได้รับการยกย่องในความบริสุทธิ์ แต่ยังมีความเข้าใจผิดว่าตนเป็นพระอรหันต์ จนกระทั่งได้รับคำชี้แนะจากเทวดาให้ไปทูลถามพระพุทธเจ้าที่เมืองสาวัตถี เมื่อพบพระพุทธองค์ พาหิยะได้ทูลขอให้ทรงแสดงธรรม แม้ในขณะนั้นพระพุทธเจ้ากำลังเสด็จบิณฑบาตอยู่ แต่ด้วยความมุ่งมั่นและตระหนักถึงความตายที่อาจเกิดขึ้นได้ทุกเมื่อ พาหิยะจึงทูลขอซ้ำถึงสามครั้งจนพระพุทธองค์ทรงเมตตาประทานหลักธรรมสั้นๆ อันเป็นหัวใจสำคัญของการปฏิบัติ

หลักธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงสอนพาหิยะ คือหัวใจแห่งการฝึกจิตให้ปล่อยวางจากกิเลสเครื่องเศร้าหมองด้วยการทำความรู้สึกตัวในขณะปัจจุบัน (สติ) โดยมีหลักปฏิบัติคือ:

• ในสิ่งที่เห็น: ให้สักแต่ว่าเห็น
• ในสิ่งที่ได้ยิน: ให้สักแต่ว่าได้ยิน
• ในสิ่งที่ได้คิด: ให้สักแต่ว่าได้คิด
• ในสิ่งที่ได้รู้: ให้สักแต่ว่าได้รู้

เมื่อพาหิยะได้ฟังธรรมนี้ จิตของเขาก็หลุดพ้นจากอาสวะกิเลสทันทีด้วยการไม่ยึดมั่นถือมั่น ในเวลาต่อมาพาหิยะประสบอุบัติเหตุถูกวัวขวิดเสียชีวิต พระพุทธเจ้าทรงยืนยันแก่ภิกษุทั้งหลายว่าพาหิยะเป็นผู้มีปัญญาและได้บรรลุเป็นพระอรหันต์ (ดับสนิท) แล้ว พระพุทธองค์ยังได้กล่าวสรุปถึงสภาวะของผู้ที่หลุดพ้นว่า เป็นสภาวะที่ธาตุทั้งสี่ (ดิน น้ำ ไฟ ลม) หยั่งลงไม่ได้ เป็นความหลุดพ้นจากรูปและอรูป จากความสุขและความทุกข์ทั้งปวง ซึ่งเป็นการแสดงถึงนิพพานอันเป็นจุดหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนา