คัพภินีสูตร

คัพภินีสูตร เป็นพระสูตรที่ถ่ายทอดเหตุการณ์ในสมัยพุทธกาล ณ กรุงสาวัตถี เมื่อปริพาชกคนหนึ่งกำลังเผชิญกับความทุกข์ยากจากการที่ภรรยาใกล้คลอดบุตรและต้องการน้ำมันเพื่อใช้ในการทำคลอด ทว่าในขณะนั้นน้ำมันมีแจกจ่ายให้แก่สมณะและพราหมณ์เพียงเพื่อบริโภคในโรงทานของพระเจ้าปเสนทิโกศลเท่านั้น ไม่สามารถนำกลับบ้านได้ ปริพาชกผู้นี้จึงตัดสินใจดื่มน้ำมันจนเต็มท้องเพื่อหวังจะไปสำรอกออกที่บ้านมาใช้ทำคลอด แต่ผลลัพธ์กลับทำให้เขาต้องทนทุกข์ทรมานอย่างแสนสาหัสเพราะไม่สามารถอาเจียนหรือขับถ่ายน้ำมันนั้นออกมาได้ จนต้องนอนเกลือกกลิ้งด้วยความเจ็บปวด

เมื่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จมาบิณฑบาตและทรงเห็นเหตุการณ์ดังกล่าว พระองค์จึงทรงเปล่งอุทานเพื่อแสดงธรรมให้เห็นถึงสัจธรรมของชีวิตและความลุ่มหลงในกิเลส ซึ่งสามารถสรุปประเด็นคำสอนสำคัญได้ดังนี้:

• ความสุขของผู้ไม่มีความยึดติด: ผู้ที่ปล่อยวางจากสิ่งทั้งปวงย่อมเป็นผู้มีความสุขอย่างแท้จริง เพราะไม่ได้แบกภาระทางใจหรือวัตถุไว้
• ความรู้แจ้งคืออิสระ: ผู้ที่เข้าถึงความรู้แจ้ง (ปราชญ์) คือผู้ที่สละความยึดมั่นถือมั่น จนไม่มีสิ่งใดผูกมัดจิตใจได้
• โทษของความยึดมั่น: ผู้ที่ยังมีความยึดติดและห่วงหาอาทรในบุคคลหรือสิ่งของ ย่อมประสบกับความทุกข์ยากและความวุ่นวายใจ ดังเช่นปริพาชกที่ยอมแลกชีวิตเพราะความยึดติดในครอบครัว

พระสูตรนี้เน้นย้ำให้เห็นว่า ความทุกข์ ทั้งปวงเกิดจากการที่เราพยายามยึดเหนี่ยวสิ่งต่างๆ ไว้ ไม่ว่าจะเป็นบุคคลหรือวัตถุ การทำตามตัณหาด้วยวิธีการที่ผิดพลาดนำมาซึ่งความทรมาน แต่ผู้ใดที่ฝึกฝนตนจนสามารถสละความยึดติดเหล่านั้นได้ ผู้นั้นย่อมเข้าถึงความสันติสุขอย่างแท้จริงตามหลักคำสอนของพระพุทธองค์