อุโปสถสูตร

อุโปสถสูตร เป็นพระสูตรที่แสดงถึงความสำคัญของความบริสุทธิ์ในหมู่สงฆ์ โดยมีเหตุการณ์เริ่มต้นในคืนวันอุโปสถที่พระพุทธเจ้าประทับอยู่ท่ามกลางภิกษุสงฆ์ พระอานนท์ได้ทูลขอให้พระองค์ทรงแสดงพระปาติโมกข์ถึงสามครั้ง แต่พระพุทธองค์ทรงนิ่งเฉย จนในที่สุดพระองค์ตรัสว่า "บริษัทไม่บริสุทธิ์" ทำให้พระมหาโมคคัลลานะใช้ญาณหยั่งรู้จนพบภิกษุผู้ทุศีลแฝงตัวอยู่ จึงได้ทำการขับไล่ผู้นั้นออกไป เมื่อหมู่สงฆ์บริสุทธิ์แล้ว พระพุทธองค์จึงทรงวางหลักการให้ภิกษุทั้งหลายทำอุโปสถและสวดปาติโมกข์กันเอง และทรงยก "ธรรมะอันน่าอัศจรรย์ 8 ประการ" ของมหาสมุทรมาเปรียบเทียบกับธรรมวินัย เพื่อชี้ให้เห็นว่าเหตุใดพระธรรมวินัยจึงเป็นที่รักและน่าเลื่อมใสของเหล่าสาวก

ธรรมะอันน่าอัศจรรย์ 8 ประการของธรรมวินัย ได้แก่:

• การบรรลุธรรมเป็นไปตามลำดับ: เปรียบเหมือนมหาสมุทรที่ลาดลุ่มลงไปตามลำดับ ไม่ลดหลั่นหักศอก
• ความมั่นคงในศีล: สาวกย่อมไม่ละเมิดสิกขาบทแม้ชีวิตจะหาไม่ เหมือนมหาสมุทรที่ไม่ล้นฝั่ง
• การขจัดผู้ทุศีล: สงฆ์ไม่ร่วมสังฆกรรมกับผู้ที่ทุศีลและประพฤติตนไม่เหมาะสม เหมือนมหาสมุทรที่ซัดซากศพเข้าฝั่ง
• การเสมอภาค: การละทิ้งวรรณะและตระกูลเดิมเมื่อเข้ามาบวช เปรียบเหมือนแม่น้ำใหญ่ที่รวมเป็นหนึ่งในมหาสมุทร
• ความไม่เปลี่ยนแปลงของนิพพานธาตุ: ไม่พร่องและไม่เต็มแม้จะมีผู้เข้าสู่ปรินิพพาน เหมือนมหาสมุทรที่ไม่เพิ่มไม่ลด
• รสแห่งธรรม: มีรสเดียวคือ "วิมุตติรส" (รสแห่งความหลุดพ้น) เหมือนมหาสมุทรที่มีรสเค็มรสเดียว
• ขุมทรัพย์แห่งธรรม: เต็มไปด้วยโพธิปักขิยธรรมและมรรคแปด เหมือนมหาสมุทรที่เต็มไปด้วยรัตนะ
• แหล่งรวมอริยบุคคล: เป็นที่อยู่ของพระอริยบุคคล 4 คู่ 8 บุรุษ เหมือนมหาสมุทรที่เป็นที่อยู่ของสัตว์ใหญ่

ในตอนท้าย พระพุทธองค์ได้ทรงสรุปเป็นอุทานว่า "ฝนย่อมรดสิ่งที่ไม่เปิด (ปิดบังไว้) ไม่รดสิ่งที่เปิดเผย ดังนั้นจงเปิดเผยสิ่งที่ปิดบังไว้ เพื่อฝนจะไม่รดสิ่งนั้น" ซึ่งสื่อถึงการเปิดเผยความผิดพลาดเพื่อให้เกิดความบริสุทธิ์และก้าวหน้าในธรรม