สังฆเภทสูตร

สังฆเภทสูตร (Ud 5.8) บันทึกเหตุการณ์สำคัญที่เกิดขึ้น ณ วัดเวฬุวันมหาวิหาร เมืองราชคฤห์ เมื่อครั้งที่พระอานนท์ได้พบกับพระเทวทัตระหว่างออกบิณฑบาต พระเทวทัตได้ประกาศเจตจำนงอย่างชัดเจนว่าจะแยกตัวออกไปทำสังฆกรรมและอุโบสถแยกต่างหากจากพระพุทธเจ้าและคณะสงฆ์ ซึ่งถือเป็นการก่อให้เกิดสังฆเภท (การทำลายความสามัคคีของสงฆ์) อันเป็นกรรมหนัก พระอานนท์จึงรีบนำความไปกราบทูลพระพุทธเจ้าให้ทรงทราบถึงสถานการณ์ดังกล่าว

เมื่อพระพุทธเจ้าทรงทราบเหตุการณ์ พระองค์ได้แสดงอุทาน (ถ้อยคำที่เปล่งออกมาด้วยความสลดใจหรือรำพึงถึงธรรม) เพื่อชี้ให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่างบุคคลผู้มีคุณธรรมกับบุคคลผู้ทุศีล ซึ่งเป็นข้อคิดหลักของพระสูตรนี้ ดังนี้:

• วิสัยของคนดี: การทำความดีเป็นสิ่งที่ทำได้ง่ายสำหรับผู้มีธรรมะ แต่การทำความชั่วเป็นสิ่งที่ทำได้ยากและฝืนธรรมชาติของคนดี
• วิสัยของคนชั่ว: การทำความชั่วเป็นสิ่งที่ทำได้ง่ายและคุ้นชินสำหรับผู้ที่ไม่มีธรรมะ แต่การทำความดีนั้นเป็นสิ่งที่ยากอย่างยิ่งสำหรับผู้ที่ยึดติดในความชั่ว

สรุปได้ว่า พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบพฤติกรรมของพระเทวทัตว่าเป็นการกระทำที่สอดคล้องกับวิสัยของคนพาลที่มุ่งสร้างความแตกแยก ในขณะเดียวกันพระองค์ยังใช้โอกาสนี้สอนให้เหล่าสาวกเห็นว่า ความประพฤติของบุคคลเป็นเครื่องสะท้อนถึงคุณธรรมภายในจิตใจ โดยผู้ที่ฝึกฝนตนมาดีแล้วย่อมมีความยากลำบากที่จะทำความชั่ว เพราะใจไม่น้อมไปในทางนั้น และถือเป็นหลักธรรมที่ใช้เตือนใจพุทธศาสนิกชนให้หมั่นรักษาความดีไว้ให้มั่นคง เพื่อไม่ให้ตกไปอยู่ในกระแสของอกุศลกรรม