ทุติยลกุณฏกภัททิยสูตร

ทุติยลกุณฏกภัททิยสูตร เป็นพระสูตรที่ถ่ายทอดเหตุการณ์สำคัญ ณ เชตวันมหาวิหาร เมืองสาวัตถี ในขณะที่ พระสารีบุตรเถระ กำลังแสดงธรรมเพื่อชี้แนะและให้กำลังใจแก่ พระลกุณฏกภัททิยเถระ โดยท่านพระสารีบุตรยังเข้าใจว่าพระภัททิยะนั้นเป็นเพียงพระเสขบุคคล (ผู้ยังต้องศึกษาปฏิบัติ) จึงพยายามเทศนาสั่งสอนอย่างเต็มที่เพื่อสนับสนุนการบรรลุธรรม แต่เหตุการณ์นั้นอยู่ในสายพระเนตรของ พระพุทธเจ้า ซึ่งทรงทราบด้วยพระญาณว่าแท้จริงแล้วพระลกุณฏกภัททิยะได้บรรลุเป็นพระอรหันต์ผู้สิ้นอาสวะกิเลสแล้ว

เมื่อพระพุทธองค์ทรงเห็นเหตุการณ์ดังกล่าว จึงได้เปล่งอุทานเพื่อยืนยันถึงสภาวะจิตของผู้ที่บรรลุธรรมสูงสุด ซึ่งเป็นบทสรุปของหัวข้อธรรมสำคัญในพระสูตรนี้ ได้แก่:

• การตัดวงจรแห่งสังสารวัฏ: การหยุดหมุนเวียนของการเวียนว่ายตายเกิดอันเกิดจากอวิชชาและตัณหา
• การบรรลุสู่ความไม่มีความปรารถนา (Wishless): การเข้าถึงสภาวะนิพพานที่ปราศจากความทะยานอยากที่เป็นเหตุแห่งทุกข์
• กระแสแห่งกิเลสที่เหือดแห้ง: การที่อาสวะกิเลสทั้งหลายถูกทำลายจนหมดสิ้น ไม่สามารถไหลหลั่งกลับมาทำร้ายจิตใจได้อีก
• จุดจบแห่งความทุกข์: การยุติลงโดยสิ้นเชิงของวัฏสงสารและกองทุกข์ทั้งปวง

บทอุทานนี้เปรียบเสมือนการประกาศความเป็นพระอรหันต์ของพระลกุณฏกภัททิยะอย่างเป็นนัย เป็นการย้ำเตือนให้เห็นว่าผู้ที่ถึงพร้อมด้วยการปฏิบัติจน “วงจรแห่งทุกข์” ถูกตัดขาดแล้ว ย่อมไม่กลับมาเวียนว่ายในภพภูมิใดอีก ถือเป็นหัวใจสำคัญของการเข้าถึงวิมุตติธรรมที่พระพุทธองค์ทรงยกย่องไว้ในสูตรนี้