ตัณหาสังขยสูตร

ตัณหาสังขยสูตร (อุดานะ 7.6) เป็นพระสูตรที่ถ่ายทอดเหตุการณ์สำคัญ ณ เชตวันมหาวิหาร เมื่อพระพุทธเจ้าทอดพระเนตรเห็น พระอัญญาโกณฑัญญะเถระ กำลังนั่งสมาธิเจริญวิปัสสนากรรมฐาน พิจารณาถึงความหลุดพ้นจากการสิ้นไปแห่งตัณหา พระพุทธองค์จึงทรงเปล่งอุทานเพื่อแสดงธรรมให้เห็นถึงสภาวะของผู้ที่บรรลุธรรมอันสูงสุดและตัดขาดจากกิเลสทั้งปวงได้สำเร็จ

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้เน้นย้ำถึงการทำลายรากเหง้าของทุกข์ โดยเปรียบเทียบกิเลสและตัณหาเสมือนเถาวัลย์ หากบุคคลสามารถตัดรากถอนโคนต้นเหตุของความทะยานอยากได้แล้ว ย่อมไม่มีที่ตั้งให้กิเลสเหล่านั้นงอกงามขึ้นมาอีก เปรียบเสมือนต้นไม้ที่ไม่มีราก ไม่มีลำต้น ไม่มีใบ ย่อมไม่สามารถเจริญเติบโตได้ ผู้ที่ปฏิบัติจนเข้าถึงความหลุดพ้นเช่นนี้ย่อมเป็นผู้ที่พ้นจากเครื่องผูกมัดทั้งปวง

บทเรียนสำคัญที่ได้จากพระสูตรนี้สามารถสรุปได้ดังนี้:

• การทำลายเหตุแห่งทุกข์: ตัณหาคือรากเหง้าของวัฏสงสาร การดับตัณหาได้สิ้นเชิงคือจุดหมายปลายทางของการปฏิบัติ
• ความเป็นอิสระจากคำวิจารณ์: ผู้ที่บริสุทธิ์จากกิเลสแล้วย่อมไม่อยู่ในฐานะที่จะถูกติเตียนได้ เพราะเป็นผู้ที่เดินตามมรรคผลอย่างแท้จริง
• การสรรเสริญจากเหล่าเทพ: ผู้ที่หลุดพ้นย่อมเป็นที่เลื่อมใสและได้รับคำสรรเสริญจากทั้งเหล่าเทวดาและมหาพรหม เพราะเป็นผู้ที่ดำเนินชีวิตอยู่บนความถูกต้องและหลุดพ้นจากบ่วงมาร

สรุปโดยย่อ พระสูตรนี้เปรียบดั่งการสดุดีพระอรหันต์ผู้มีจิตใจมั่นคง ผู้ซึ่งสามารถถอนรากเหง้าแห่งความยึดติดจนเข้าถึงอิสรภาพที่แท้จริง ไม่มีการเกิดอีกต่อไป เปรียบเสมือนผู้ที่อยู่ในสภาวะที่ไม่มี "เถาวัลย์" แห่งตัณหามาก่อกวนใจอีก ทำให้ท่านผู้นั้นเป็นผู้ที่ควรแก่การยกย่องสรรเสริญจากสรรพสัตว์ทั้งหลาย