สัพพปริญญาสูตร

สัพพปริญญาสูตร (สูตรว่าด้วยการกำหนดรู้ "สัพพะ" หรือ "สิ่งทั้งปวง") เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย เพื่อชี้ให้เห็นถึงหัวใจสำคัญในการดับทุกข์ ซึ่งเป็นการวางรากฐานการปฏิบัติที่มุ่งเน้นไปที่การเท่าทันความเป็นจริงของสรรพสิ่ง โดยมีใจความสำคัญคือ การทำความเข้าใจใน "สัพพะ" หรือ "สิ่งทั้งปวง" อย่างถ่องแท้ เพื่อนำไปสู่การหลุดพ้นจากวัฏสงสารอย่างสิ้นเชิง

พระพุทธองค์ทรงยืนยันว่า ตราบใดที่ยังไม่ได้กำหนดรู้ ไม่ได้ทำความเข้าใจ ไม่ได้เกิดความหน่าย และไม่ได้ละวางใน "สิ่งทั้งปวง" นั้น ตราบนั้นบุคคลย่อมไม่สามารถทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ แต่หากผู้ปฏิบัติสามารถกำหนดรู้และเข้าใจสิ่งทั้งปวงตามความเป็นจริงจนเกิดความเบื่อหน่ายในความยึดมั่นถือมั่น และสามารถละวางสิ่งเหล่านั้นได้โดยไม่เหลือเยื่อใย ผู้นั้นย่อมสามารถ "ดับทุกข์" ได้อย่างถาวร โดยสรุปกระบวนการปฏิบัติเพื่อให้เกิดปัญญาตามพระสูตรนี้ มีหัวใจสำคัญคือ:

• การกำหนดรู้ (Pariññā): การทำความเข้าใจ "สิ่งทั้งปวง" (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ และอายตนะภายนอก) ว่าล้วนเป็นสิ่งที่ไม่เที่ยงและไม่ควรยึดมั่น
• ความเบื่อหน่าย (Virāga): เมื่อรู้แจ้งในธรรมชาติของสิ่งทั้งปวงแล้ว ย่อมเกิดความคลายกำหนัด ไม่หลงใหลไปกับกระแสของกิเลส
• การละวาง (Pahāna): การสละความยึดติดในสิ่งทั้งปวงนั้นเสีย เพื่อให้จิตเป็นอิสระ

พระคาถาที่ปรากฏในช่วงท้ายของพระสูตรเปรียบเสมือนบทสรุปที่ทรงพลังว่า ผู้ใดที่ "รู้สิ่งทั้งปวงว่าเป็นสิ่งทั้งปวง" (ไม่หลงไปว่าเป็นตัวตนหรือของของตน) ผู้นั้นย่อมไม่เข้าไปยึดติดหรือข้องแวะในสิ่งใดๆ เมื่อไม่มีความยึดติด ย่อมเท่ากับว่าผู้นั้นได้ก้าวข้ามผ่านกองทุกข์ทั้งปวงไปได้สำเร็จ ซึ่งถือเป็นเป้าหมายสูงสุดในทางพระพุทธศาสนา