โมหปริญญาสูตร

โมหปริญญาสูตร (สูตรว่าด้วยการกำหนดรู้โมหะ) เป็นพระสูตรสั้นในอิติวุตตกะที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมเพื่อชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการทำความเข้าใจใน "โมหะ" หรือความหลง ซึ่งถือเป็นรากเหง้าสำคัญที่ฉุดรั้งสัตว์โลกให้จมอยู่ในกองทุกข์ โดยพระองค์ทรงเน้นย้ำว่าการจะพ้นไปจากความทุกข์ทั้งปวงนั้น ไม่สามารถทำได้หากปราศจากการเผชิญหน้าและจัดการกับความหลงอย่างถูกต้องตามลำดับขั้นตอน

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการกำหนดรู้และละวางโมหะ เพื่อนำไปสู่การสิ้นสุดแห่งทุกข์ ซึ่งประกอบด้วยหลักปฏิบัติสำคัญ ดังนี้:

• การกำหนดรู้ (Pariññā): คือการรู้แจ้งในธรรมชาติของความหลงอย่างตรงไปตรงมา ไม่มองข้ามหรือหลงลืมไป
• ความคลายกำหนัด (Virāga): คือการที่จิตเกิดความเบื่อหน่ายในความหลงนั้นๆ เมื่อเห็นโทษตามความเป็นจริง
• การละวาง (Pahāna): คือการสลัดทิ้งหรือถอนรากถอนโคนโมหะออกจากจิตใจอย่างเด็ดขาด

พระพุทธองค์ทรงสรุปไว้ในรูปแบบคำคล้องจองว่า เมื่อสัตว์ทั้งหลายถูก "ความหลง" ครอบงำ ย่อมต้องไปสู่ทุคติหรือภพภูมิที่ไม่ดี แต่สำหรับผู้ที่มีปัญญา (ผู้รู้แจ้ง) เมื่อได้ทำความเข้าใจในความหลงนั้นอย่างถูกต้องแล้ว ย่อมสามารถละวางมันลงได้ และเมื่อบุคคลนั้นละความหลงได้สำเร็จโดยสิ้นเชิงแล้ว เขาจะไม่กลับมาเวียนว่ายตายเกิดในโลกแห่งความทุกข์นี้อีกต่อไป ธรรมะในสูตรนี้จึงเป็นเสมือนเข็มทิศที่ชี้ให้เห็นว่า "การรู้เท่าทันความหลง" คือกุญแจสำคัญสู่ความหลุดพ้นอย่างถาวรตามวิถีแห่งพระนิพพาน