เวปุลลปัพพตสูตร

เวปุลลปัพพตสูตร (SN 15.20) จากสังยุตตนิกาย นิทานวรรค เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดง ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้กรุงราชคฤห์ เพื่อชี้ให้เห็นถึงความไม่เที่ยงแท้ของสรรพสังขารและสังสารวัฏที่ไม่มีเบื้องต้นเบื้องปลายอันรู้ได้ โดยทรงยกเอาภูเขาเวปุลละมาเป็นอุปมา.

พระองค์ตรัสเล่าว่า ในอดีตกาลอันไกลโพ้น ภูเขาเวปุลละนี้เคยมีชื่อต่างกัน และมนุษย์ที่อาศัยอยู่ก็มีอายุยืนยาวต่างกันออกไปตามยุคสมัย. ในสมัยหนึ่ง ภูเขาชื่อว่า "ปาจีนวังสะ" ผู้คนชื่อ "ติวรา" มีอายุยืนถึง 40,000 ปี ใช้เวลา 4 วันในการขึ้นลงภูเขา. พระพุทธเจ้าในยุคนั้นคือพระกกุสันธะ. ต่อมา ภูเขามีชื่อว่า "วงกต" ผู้คนชื่อ "โรหิตัสสะ" มีอายุ 30,000 ปี ใช้เวลา 3 วันขึ้นลงภูเขา. พระพุทธเจ้าคือพระโกนาคมนะ. และในอีกสมัยหนึ่ง ภูเขาชื่อว่า "สุปัสสะ" ผู้คนชื่อ "สุปปิยา" มีอายุ 20,000 ปี ใช้เวลา 2 วันขึ้นลง. พระพุทธเจ้าคือพระกัสสปะ.

พระพุทธเจ้าทรงชี้ให้เห็นว่า ชื่อของภูเขาเหล่านั้นก็อันตรธานไปแล้ว มนุษย์เหล่านั้นก็ตายไปแล้ว และแม้พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเหล่านั้นก็ปรินิพพานไปแล้ว. ในปัจจุบัน ภูเขานี้มีชื่อว่า "เวปุลละ" ผู้คนชื่อ "มาคธะ" มีอายุสั้นลงมาก ประมาณ 100 ปี หรือน้อยกว่านั้น และใช้เวลาเพียงชั่วครู่ในการขึ้นลงภูเขา. พระองค์เอง (พระโคตมพุทธเจ้า) ก็ได้อุบัติขึ้นในโลกนี้เช่นกัน.

บทสรุปของพระสูตรนี้คือ "สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงอย่างนี้ ไม่ยั่งยืนอย่างนี้ ไม่น่าชื่นใจอย่างนี้" เพราะเหตุนี้จึงควรเบื่อหน่าย คลายกำหนัด และหลุดพ้นจากสังขารทั้งปวง. พระสูตรนี้เน้นย้ำถึงสภาวะที่ทุกสิ่งมีการเปลี่ยนแปลง ไม่คงที่ และไม่เป็นที่พึ่งพาอาศัยได้ เพื่อให้เกิดความเข้าใจและนำไปสู่การบรรลุธรรม.