ธาตุสูตร

ธาตุสูตร สังยุตตนิกาย SN 18.9 เป็นพระสูตรที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแก่พระราหุล ณ กรุงสาวัตถี ซึ่งเน้นย้ำถึงความเป็นอนิจจังของธาตุต่างๆ เพื่อนำไปสู่การหลุดพ้นจากวัฏสงสาร.

ในพระสูตรนี้ พระพุทธองค์ทรงตั้งคำถามกับพระราหุลเกี่ยวกับธาตุทั้งหก คือ ปฐวีธาตุ (ธาตุดิน), อาโปธาตุ (ธาตุน้ำ), เตโชธาตุ (ธาตุไฟ), วาโยธาตุ (ธาตุลม), อากาสธาตุ (ช่องว่าง) และวิญญาณธาตุ (ธาตุรู้) ว่าธาตุเหล่านี้เที่ยงหรือไม่เที่ยง.

พระราหุลได้กราบทูลตอบพระพุทธองค์ว่า ธาตุทั้งหกนั้นไม่เที่ยง พระพุทธองค์จึงทรงอธิบายต่อไปว่า สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ และสิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นก็เป็นอนัตตา คือไม่ใช่ตัวตนของเรา ไม่ใช่ของของเรา และไม่เป็นอัตตาของเรา.

เมื่ออริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นประจักษ์เช่นนี้ ย่อมเกิดความเบื่อหน่ายในธาตุทั้งหกเหล่านั้น เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด จิตก็ย่อมหลุดพ้น. เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ย่อมรู้ชัดว่า "ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป".

ธาตุสูตรนี้จึงเป็นคำสอนสำคัญที่ชี้ให้เห็นถึงการพิจารณาไตรลักษณ์ คือ ความไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และไม่ใช่ตัวตนของธาตุทั้งหลาย เพื่อให้เกิดปัญญาเห็นแจ้งและนำไปสู่การละคลายความยึดมั่นถือมั่น จนบรรลุถึงการหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวง.

อ่านพระสูตรฉบับเต็ม →