ติสสเถรคาถา

ติสสเถรคาถา (Thag 1.39) เป็นพระธรรมเทศนาสั้นๆ ที่ทรงพลังของพระติสสเถระ ซึ่งเน้นย้ำถึง ความเร่งด่วนของการปฏิบัติธรรม เพื่อการหลุดพ้นจากกิเลสเครื่องร้อยรัด โดยเปรียบเทียบสภาวะจิตใจที่ควรมีในการเจริญสมณธรรมไว้ด้วยอุปมาที่รุนแรงและชัดเจน เพื่อกระตุ้นให้ผู้ปฏิบัติเกิดความไม่ประมาทในการละกามราคะ

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้อยู่ที่การเปรียบเทียบสภาวะของบรรพชิตผู้มุ่งหวังความพ้นทุกข์ไว้ดังนี้:

• ดุจคนถูกดาบฟัน: สะท้อนถึงการต้องมีสติระลึกรู้อยู่ตลอดเวลาอย่างกระชั้นชิด เปรียบเสมือนสถานการณ์คับขันที่ต้องป้องกันอันตรายถึงชีวิต ทำให้ไม่เผลอปล่อยใจไปกับสิ่งเร้า
• ดุจคนมีไฟไหม้ศีรษะ: สะท้อนถึง ความเร่งด่วนสูงสุด (อัปปมาทธรรม) เมื่อศีรษะติดไฟ ย่อมไม่มีเวลาที่จะรอช้าหรือทำสิ่งอื่นใด นอกจากต้องรีบดับไฟทันที การปฏิบัติธรรมเพื่อละกามราคะจึงต้องทำด้วยความกระตือรือร้นและจริงจังเช่นเดียวกัน

หลักคำสอนหลักของพระสูตรนี้คือการเน้นเรื่อง "สติ" และ "ความเพียร" ผู้ที่เป็นบรรพชิตหรือผู้ปฏิบัติธรรมต้องตระหนักว่า กามราคะ เป็นอุปสรรคสำคัญที่ฉุดรั้งจิตใจไม่ให้เข้าถึงความสงบหรือวิมุตติหลุดพ้น การจะเอาชนะความอยากได้นั้น ไม่สามารถทำได้ด้วยความผ่อนปรนหรือความประมาท แต่ต้องอาศัยการเฝ้าระวังจิตใจด้วยความตื่นตัวอยู่เสมอ ดังที่ท่านเปรียบเปรยไว้เพื่อให้ผู้ปฏิบัติเกิดความสังเวชและเร่งทำความเพียรเพื่อละวางความกำหนัดในกามให้สิ้นไปจากใจโดยเร็วที่สุด