เพลัฏฐกานิเถรคาถา

เนื้อหาในเพลัฏฐกานิเถรคาถา (Belaṭṭhānika Thera Gatha) เป็นการกล่าวเตือนสติถึงการดำเนินชีวิตของบรรพชิตที่ประมาทในสมณธรรม โดยเปรียบเทียบผู้ที่ละทิ้งเรือนมาบวชแต่กลับไม่มุ่งเน้นการปฏิบัติเพื่อความพ้นทุกข์ แต่กลับใช้ชีวิตไปกับการกินและการนอนเฉกเช่นสัตว์เดรัจฉาน

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้มุ่งเน้นไปที่การตำหนิพฤติกรรมที่ขาดความเพียร (วิริยะ) โดยเฉพาะผู้ที่บวชเข้ามาแล้วแต่กลับละเลยข้อวัตรปฏิบัติ มัวเมาแต่ความสุขทางกาย โดยเปรียบเปรยบุคคลผู้นี้ว่าดุจดั่ง "สุกรตัวใหญ่ที่อิ่มด้วยอาหาร" ซึ่งเอาแต่ใช้จมูกคุ้ยเขี่ยดินหรือใช้ปากเป็นดั่งคันไถเพื่อหาอาหารไปวันๆ การกระทำเช่นนี้ถือเป็นการใช้ชีวิตที่ไร้แก่นสารและจมปลักอยู่กับกิเลส

บทสรุปและคำสอนหลักจากพระคาถานี้ มีประเด็นสำคัญดังนี้:

• ความประมาทเป็นหนทางแห่งความเสื่อม: การบวชเพียงแค่ชื่อแต่ปราศจากการปฏิบัติ ไม่สามารถนำพาไปสู่ความหลุดพ้นได้
• โทษของการเห็นแก่ปากแก่ท้อง: การมัวเมาในรสอาหารและความสะดวกสบายเป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้จิตใจมืดบอด (ดุจคนเขลา)
• วัฏสงสารอันยาวนาน: ผู้ที่ใช้ชีวิตโดยขาดสติสัมปชัญญะและไม่เพียรพยายามละกิเลส ย่อมต้องเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏซ้ำแล้วซ้ำเล่าอย่างไม่มีที่สิ้นสุด

โดยสรุป พระสูตรนี้เปรียบเสมือนธรรมเครื่องเตือนใจให้บรรพชิตหรือผู้ที่แสวงหาทางธรรมได้สำรวจตนเองอยู่เสมอว่า ได้ใช้ชีวิตที่สละมาแล้วอย่างคุ้มค่าหรือไม่ หรือกำลังเป็นผู้ที่"สั่งสมความเขลา"ผ่านการกินและการนอนโดยละทิ้งเป้าหมายสูงสุดคือการดับทุกข์ไปอย่างน่าเสียดาย