อธิมุตตเถรคาถา

อธิมุตตเถรคาถา เป็นเรื่องราวของพระอธิมุตตเถระขณะที่ท่านกำลังเดินอยู่ในป่า ได้ถูกกลุ่มโจรจับตัวเพื่อจะนำไปบูชายัญ หัวหน้าโจรได้ตั้งคำถามด้วยความประหลาดใจว่าเหตุใดท่านจึงไม่หวาดกลัวหรือร้องขอชีวิตเหมือนเหยื่อรายอื่น ๆ ทั้งที่กำลังเผชิญกับความตาย พระเถระจึงได้กล่าวธรรมกถาเพื่อชี้แจงถึงสภาวะจิตของผู้ที่หมดกิเลสและรู้แจ้งในธรรม

หลักคำสอนสำคัญที่พระอธิมุตตเถระแสดงแก่กลุ่มโจร มีประเด็นหลักดังนี้:

• ความไม่มีตัวตน (อนัตตา): ท่านชี้ให้เห็นว่าชีวิตเป็นเพียงการเกิดขึ้นและดับไปของสังขาร ไม่มีการยึดติดในอดีตหรืออนาคต และไม่มีผู้ใดเป็นเจ้าของชีวิตที่แท้จริง
• การปล่อยวางภาระ: ผู้ที่สิ้นกิเลสแล้วย่อมมองความตายเหมือนการวางภาระหนัก หรือเหมือนการหายจากโรคภัยไข้เจ็บ จึงไม่มีความโศกเศร้า
• ความเบื่อหน่ายในสังสารวัฏ: ท่านเปรียบชีวิตเหมือนการลิ้มรสยาพิษที่คายทิ้งแล้ว หรือเหมือนการหนีออกจากบ้านที่กำลังไฟไหม้ จึงไม่ปรารถนาการเวียนว่ายตายเกิดอีกต่อไป
• การละความยึดมั่น: ผู้ที่เห็นโลกตามความเป็นจริงว่าว่างเปล่าเหมือนหญ้าและกิ่งไม้ ย่อมไม่เกิดความเสียดายหรือยึดติดในร่างกาย

เมื่อกลุ่มโจรได้สดับฟังธรรมอันลึกซึ้งและน่าอัศจรรย์นี้ ต่างเกิดความเลื่อมใสและวางอาวุธลง พวกเขาได้สอบถามถึงหนทางแห่งความพ้นทุกข์ พระเถระจึงแนะนำให้ปฏิบัติตามคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้เป็นศาสดาเอกของโลก ผลจากการฟังธรรมในครั้งนั้น ทำให้โจรเหล่านั้นบางส่วนเลิกทำบาป และบางส่วนตัดสินใจออกบวชในพระพุทธศาสนา จนกระทั่งได้ปฏิบัติธรรมจนบรรลุถึงพระนิพพานในที่สุด