อุปสาฬหกชาดก

อุปสาฬหกชาดก เป็นเรื่องราวในอดีตชาติของพราหมณ์ผู้หนึ่งที่มีความเชื่อผิด ๆ เรื่อง “ความบริสุทธิ์ของป่าช้า” โดยพราหมณ์ผู้นี้มักจะหาที่สำหรับเผาศพตนเองในสถานที่ที่ไม่เคยมีใครตายมาก่อน เพื่อให้เกิดความเป็นสิริมงคลตามความเข้าใจของตน ในชาตินั้นพระโพธิสัตว์ได้บำเพ็ญตบะเป็นฤาษีอยู่บนภูเขาคิชฌกูฏ เมื่อพบพราหมณ์และบุตรชายที่กำลังหาที่เผาศพ พระโพธิสัตว์จึงใช้ญาณหยั่งรู้เปิดเผยความจริงว่า สถานที่ที่พราหมณ์เลือกนั้น แท้จริงแล้วเป็นสถานที่ที่ตัวพราหมณ์เองเคยถูกเผามาแล้วถึง หมื่นสี่พันชาติ และบนโลกใบนี้ไม่มีแผ่นดินจุดใดเลยที่ไม่เคยมีผู้ตายมาก่อน

พระโพธิสัตว์จึงได้แสดงธรรมเพื่อชี้ให้เห็นว่า การยึดติดกับสถานที่ภายนอกนั้นไร้ประโยชน์ แต่สิ่งที่ควรยึดถือและสั่งสมคือคุณธรรมภายในใจ เพราะเป็นสิ่งที่จะนำพาไปสู่ “อมตะ” หรือความไม่ตายที่แท้จริง โดยมีหลักธรรมสำคัญที่พระอริยบุคคลทั้งหลายสรรเสริญและคบหา ดังนี้:

• สัจจะ: ความซื่อสัตย์จริงใจ
• ธรรมะ: การปฏิบัติตามความถูกต้องและโลกุตรธรรม
• อหิงสา: การไม่เบียดเบียนผู้อื่น
• สัญญมะ: การสำรวมกายวาจาใจด้วยศีล
• ทมะ: การฝึกฝนและควบคุมอินทรีย์

บทสรุปของชาดกเรื่องนี้แสดงให้เห็นว่า การมุ่งแสวงหาความสะอาดหรือความเป็นมงคลภายนอกด้วยความหลงงมงายนั้นไม่สามารถช่วยให้พ้นทุกข์ได้ แต่การรักษาศีลและพัฒนาคุณธรรมในจิตใจต่างหากที่เป็น สมบัติอมตะ อันประเสริฐ ซึ่งสามารถพาสัตว์โลกให้พ้นจากวัฏสงสารได้จริง พระศาสดาทรงแสดงธรรมนี้จนทำให้สองพ่อลูกบรรลุโสดาปัตติผลในที่สุด