สีลานิสังสชาดก

สีลานิสังสชาดก เป็นชาดกที่แสดงให้เห็นถึงอานิสงส์ของการรักษาศีลและการสมาคมกับสัตบุรุษ โดยมีเนื้อหาเริ่มจากเรื่องราวในสมัยพุทธกาล เมื่ออุบาสกผู้มีศรัทธามั่นคงในพระพุทธคุณสามารถเดินบนผิวน้ำข้ามแม่น้ำอจิรวดีไปฟังธรรมได้โดยเท้าไม่จมน้ำ พระพุทธองค์จึงตรัสสอนว่าอานุภาพแห่งความเลื่อมใสสามารถคุ้มครองผู้ประพฤติธรรมได้เสมอ พร้อมกับทรงเล่าถึงอดีตชาติที่อุบาสกผู้เป็นพระโสดาบันรอดพ้นจากความตายกลางมหาสมุทร เพราะมีศีลและศรัทธาเป็นที่พึ่ง

ในอดีตกาล เรือของกุฎุมพีช่างกัลบกอับปางลงกลางทะเล อุบาสกและช่างกัลบกได้อาศัยแผ่นกระดานลอยไปติดเกาะร้าง ในขณะที่ช่างกัลบกต้องฆ่านกกินประทังชีวิต แต่อุบาสกผู้มีศีลบริสุทธิ์มิได้ทำเช่นนั้น เขาตั้งจิตระลึกถึงคุณพระรัตนตรัยเป็นที่พึ่ง จนกระทั่งเทวดาประจำสมุทรเนรมิตร่างเป็นพญานาคในรูปเรือแก้วมารับตัวอุบาสก เทวดากล่าวว่าการที่มารับนั้นเป็นเพราะผลบุญและศีลของอุบาสกโดยเฉพาะ อุบาสกจึงแบ่งส่วนบุญให้ช่างกัลบกและขอให้พญานาคพาเขาไปส่งด้วย เทวดาจึงอนุญาตให้ช่างกัลบกโดยสารไปด้วยโดยอาศัยอานิสงส์ที่อุบาสกแบ่งบุญให้และฐานะที่เป็นผู้สมาคมกับสัตบุรุษ

คำสอนหลักและบทสรุปจากชาดกนี้มีดังนี้:

• อานิสงส์แห่งศรัทธาและศีล: ผู้ที่ตั้งมั่นอยู่ในศีล สมาธิ และศรัทธาในพระรัตนตรัย ย่อมได้รับความคุ้มครองและเป็นที่พึ่งพิงในยามวิกฤตของชีวิต
• ความสำคัญของการคบคนดี: การสมาคมกับสัตบุรุษ (บัณฑิต) เป็นทางมาแห่งความสวัสดี แม้ช่างกัลบกซึ่งอาจจะไม่มีศีลเท่าอุบาสก แต่เมื่อได้อาศัยอยู่ร่วมและได้รับคำแนะนำจากผู้มีศีล ย่อมได้รับความคุ้มครองและรอดพ้นจากภัยพิบัติไปด้วย
• การแบ่งบุญ (อุทิศส่วนกุศล): พลังแห่งการให้ทาน ศีล และการปฏิบัติธรรม สามารถแบ่งปันให้แก่ผู้อื่นได้ เพื่อเป็นปัจจัยเกื้อหนุนให้ผู้นั้นได้รับผลดีตามสมควรแก่เหตุ

ในท้ายที่สุด พระพุทธองค์ทรงประชุมชาดกโดยระบุว่า พญานาคในกาลนั้นคือพระสารีบุตร และเทวดาประจำสมุทรคือพระองค์เอง การฟังเรื่องราวนี้ทำให้อุบาสกในสมัยพุทธกาลบรรลุเป็นพระสกทาคามีในเวลาต่อมา