จูฬปทุมชาดก

จุลลปทุมชาดก เป็นเรื่องราวในอดีตชาติของพระโพธิสัตว์ที่ทรงอุบัติเป็น ปทุมราชกุมาร โอรสของพระเจ้ากรุงพาราณสี ต่อมาพระองค์พร้อมด้วยพระอนุชาและพระชายาถูกพระราชบิดาเนรเทศให้ออกไปแสวงหาเลี้ยงชีพในถิ่นกันดาร ด้วยความหิวโหยพระอนุชาทั้งหลายได้สังหารพระชายาตนเองเพื่อเป็นอาหาร แต่พระโพธิสัตว์ทรงช่วยเหลือพระชายาไว้ได้และทรงยอมสละ เนื้อที่เข่า ของตนเพื่อเป็นทานชีวิตให้พระนางได้เสวยจนรอดชีวิตมาได้

เมื่อทั้งสองอาศัยอยู่ในอาศรมบท พระโพธิสัตว์ได้ช่วยชีวิต ชายผู้ถูกตัดมือเท้า ซึ่งถูกลงอาญาจากพระราชาและลอยมากับเรือโกลน ทรงเมตตาเยียวยาจนแผลหายดี แต่หญิงผู้เป็นชายากลับมีจิตปฏิพัทธ์ในชายเลวผู้นั้น และวางแผน ผลักพระโพธิสัตว์ตกเหว หวังจะกำจัดให้พ้นทางเพื่อไปอยู่กับชายชู้ พระโพธิสัตว์รอดชีวิตมาได้ด้วยความช่วยเหลือของพญาเหี้ย และต่อมาได้ครองราชย์เป็นกษัตริย์ทรงธรรม ส่วนหญิงชั่วและชายชู้ได้เที่ยวขอทานโดยให้ฝ่ายหญิงแบกชายชู้ใส่กระเช้าเร่ร่อนไปทั่วจนมาถึงกรุงพาราณสี

เมื่อพระโพธิสัตว์ทรงพบเห็นคนทั้งสอง จึงเปิดเผยความจริงและทรงให้บทเรียนแก่คนทั้งคู่ด้วยการลงโทษตามความเหมาะสม ผลจากชาดกนี้สะท้อนถึงคติธรรมในด้านต่างๆ ดังนี้:

• ความอกตัญญู: การแสดงให้เห็นว่าผู้ที่ไม่มีความกตัญญูและมักมากในกิเลส มักประทุษร้ายต่อผู้ที่มีพระคุณต่อตนเอง
• วิบากแห่งกรรม: การกระทำความชั่วและคบคนพาลย่อมนำไปสู่ความเสื่อมและจุดจบที่น่าเวทนา
• โทษของกิเลส: กิเลสเป็นเครื่องมือที่ทำให้มนุษย์มืดบอด ขาดสติ และกระทำความผิดที่ร้ายแรงเกินคาดคิด
• ธรรมะของพระโพธิสัตว์: แม้จะถูกทรยศหักหลัง แต่พระองค์ก็ยังทรงตั้งอยู่ในความเมตตา ไม่ทรงแก้แค้นด้วยความรุนแรงเกินควร ซึ่งเป็นแบบอย่างของการใช้อำนาจอย่างมีสติและเที่ยงธรรม