ภัทรฆฏเภทกชาดก

ภัทรฆฏเภทกชาดก เป็นชาดกที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงเพื่อเตือนสติหลานชายของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี ผู้ซึ่งผลาญทรัพย์สมบัติมหาศาลจนหมดสิ้นเพราะความประมาทและมัวเมาในอบายมุข โดยทรงนำเรื่องราวในอดีตมาเป็นอุทาหรณ์สอนใจ

ใจความสำคัญของเรื่อง: ในอดีต บุตรชายของเศรษฐีผู้หนึ่งผลาญสมบัติ 40 โกฏิของบิดาจนกลายเป็นคนเข็ญใจ ท้าวสักกะเทวราช (ซึ่งในอดีตชาติคือบิดาของเขา) เกิดความสงสารจึงลงมาให้ "หม้อสารพัดนึก" เพื่อให้เขาได้ใช้สอยทรัพย์สินอย่างไม่จำกัด โดยกำชับให้รักษาไว้อย่างดี แต่ด้วยนิสัยที่เป็นนักเลงและมัวเมาในสุรา วันหนึ่งขณะเมามาย เขาได้โยนหม้อนั้นเล่นจนพลาดทำตกแตก ทำให้เขากลับไปตกต่ำเป็นคนอนาถาและอดตายในที่สุด

คำสอนหลักและบทเรียน:

• ความประมาทคือหนทางแห่งความเสื่อม: ทรัพย์สมบัติแม้จะมีค่ามหาศาลเพียงใด หากขาดสติปัญญาและปล่อยตัวไปตามอำนาจกิเลส ย่อมไม่อาจรักษาทรัพย์นั้นไว้ได้
• โทษของอบายมุข: การดื่มสุราและความมัวเมาในมหรสพเป็นบ่อเกิดของการทำลายทรัพย์และอนาคตของตนเอง
• ผลของการขาดความยับยั้งชั่งใจ: คนโง่เขลาเมื่อได้โอกาสหรือทรัพย์สมบัติมาโดยง่าย มักไม่รู้จักคุณค่าและทำลายโอกาสนั้นทิ้งไปเองด้วยความประมาท ส่งผลให้ต้องเดือดร้อนและเศร้าโศกในภายหลัง

พระพุทธองค์ทรงสรุปว่า บุตรเศรษฐีผู้ประมาทในครั้งนั้น ก็คือหลานชายของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐีในปัจจุบัน ส่วนท้าวสักกะผู้ให้โอกาสคือพระองค์เอง การเปรียบเทียบนี้สะท้อนให้เห็นว่า แม้จะได้รับโอกาสที่ดีที่สุดหรือความช่วยเหลือจากผู้มีพระคุณเพียงใด หากตัวบุคคลขาด ความไม่ประมาท ก็ยากที่จะรักษาความเจริญรุ่งเรืองไว้ได้