จักขุสูตร

สรุปเนื้อหา จักขุสูตร โดยย่อ

จักขุสูตร เป็นพระสูตรที่อยู่ในหมวดสังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค. สูตรนี้กล่าวถึงลักษณะของอายตนะภายในทั้ง ๖ คือ จักขุ (ตา), โสตะ (หู), ฆานะ (จมูก), ชิวหา (ลิ้น), กาย (ร่างกาย) และ มโน (ใจ) ว่าล้วนไม่เที่ยง มีความแปรผัน และมีภาวะโดยอาการอื่น.

พระสูตรนี้ยังอธิบายถึงบุคคล ๒ ประเภท คือ สัทธานุสารี (ผู้ดำเนินตามศรัทธา) และ ธัมมานุสารี (ผู้ดำเนินตามธรรม). ผู้ที่เป็นสัทธานุสารี คือผู้ที่ศรัทธาเชื่อมั่นในธรรมเหล่านี้อย่างไม่หวั่นไหว โดยเชื่อว่าตนจะเข้าสู่กระแสแห่งอริยมรรค และจะไม่ตกต่ำไปสู่อบายภูมิ (นรก, กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน, เปรต) จนกว่าจะทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล. ส่วนผู้ที่เป็นธัมมานุสารี คือผู้ที่ประจักษ์ชัดในธรรมเหล่านี้ด้วยปัญญาอย่างยิ่งยวด ซึ่งหมายถึงผู้ที่เห็นแจ้งในไตรลักษณ์ของอายตนะทั้ง ๖ ว่าไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และอนัตตา. ผู้นั้นจะเบื่อหน่าย คลายกำหนัด และจิตย่อมหลุดพ้น.

นอกจากนี้ จักขุสูตรยังกล่าวถึง "อุปกิเลสแห่งจิต" ซึ่งหมายถึงความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจในอายตนะทั้ง ๖ นั้น ว่าเป็นอุปกิเลสที่ทำให้จิตเศร้าหมอง. การละอุปกิเลสเหล่านี้ได้ จะทำให้จิตน้อมไปในเนกขัมมะ (การออกบวช, การสงบระงับกิเลส) และควรแก่การงานอันเป็นไปเพื่อความรู้แจ้ง.