With Koṭṭhita
พระสูตรโกฏฐิตสูตร (sn22.133) บันทึกการสนทนาธรรมอันสำคัญระหว่างพระสารีบุตรและพระมหาโกฏฐิตะ ณ เมืองพาราณสี โดยมีเนื้อหาหลักเกี่ยวกับการจำแนก อวิชชา (ความไม่รู้) และ วิชชา (ความรู้) รวมถึงคุณสมบัติของผู้ที่อยู่ในภาวะทั้งสอง
พระสารีบุตรได้เริ่มต้นถามพระมหาโกฏฐิตะว่า อวิชชา คืออะไร และผู้มีอวิชชาเป็นอย่างไร พระมหาโกฏฐิตะตอบว่า อวิชชาคือการที่บุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ย่อมไม่เข้าใจอย่างถ่องแท้ซึ่ง อัสสาทะ (คุณรสหรือความพึงพอใจ), อาทีนวะ (โทษภัยหรือข้อเสีย), และ นิสสรณะ (อุบายเครื่องสลัดออกหรือทางหลุดพ้น) ของ ขันธ์ ๕ ซึ่งประกอบด้วย รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ ผู้ที่ยังมีความไม่รู้นี้ก็คือ “บุถุชนผู้มีอวิชชา” นั่นเอง
ต่อมา พระสารีบุตรได้ถามถึง วิชชา ว่าคืออะไร และผู้มีวิชชาเป็นอย่างไร พระมหาโกฏฐิตะตอบว่า วิชชา คือการที่อริยสาวกผู้สดับแล้ว ย่อมเข้าใจอย่างถ่องแท้ซึ่ง อัสสาทะ, อาทีนวะ, และ นิสสรณะ ของ ขันธ์ ๕ ผู้ที่มีความรู้นี้ก็คือ “อริยสาวกผู้มีวิชชา”
ดังนั้น พระสูตรนี้จึงชี้ให้เห็นว่า หัวใจของการแยกแยะระหว่างความไม่รู้และความรู้ อยู่ที่ความเข้าใจในธรรมชาติของ ขันธ์ ๕ อย่างถ่องแท้ว่ามีทั้งด้านที่เป็นคุณรส ดึงดูดให้เพลิดเพลิน มีด้านที่เป็นโทษภัยนำมาซึ่งความทุกข์ และมีหนทางที่จะสลัดคืน ปล่อยวางจากสิ่งเหล่านั้นได้
คำสอนหลักที่สรุปได้จากพระสูตรนี้คือ:
ความเข้าใจในสามแง่มุมนี้เกี่ยวกับขันธ์ ๕ คือกุญแจสำคัญในการพัฒนาจากอวิชชาไปสู่วิชชา อันเป็นหนทางแห่งการสิ้นทุกข์อย่างแท้จริงในพระพุทธศาสนา
อ่านพระสูตรฉบับเต็ม →