รูปสูตร

พระสูตรสน 25.2 (sn25.2) แสดงคำสอนสำคัญเกี่ยวกับธรรมชาติของสิ่งทั้งปวงที่มนุษย์รับรู้ผ่านอายตนะต่าง ๆ ณ กรุงสาวัตถี พระพุทธองค์ทรงชี้ว่า รูป (สิ่งที่เห็น) เสียง กลิ่น รส สัมผัส และ ธรรมารมณ์ (สิ่งที่ใจคิดนึก) ล้วนเป็นสิ่ง ไม่เที่ยง มีความเสื่อมไป และมีความสิ้นไป การตระหนักรู้ถึงความจริงข้อนี้เป็นพื้นฐานแห่งการปฏิบัติธรรมเพื่อความพ้นทุกข์

พระสูตรนี้ได้จำแนกบุคคลผู้ก้าวหน้าในธรรมตามระดับการรับรู้และการปฏิบัติไว้สามประเภท ดังนี้:

• สัทธานุสารี (ผู้แล่นไปตามศรัทธา): คือบุคคลผู้ที่มีศรัทธาและความมั่นใจในคำสอนเหล่านี้อย่างแน่วแน่ ท่านเหล่านี้ได้ก้าวเข้าสู่ สัมมัตตนิยาม (หนทางที่แน่นอนแห่งความถูกต้อง) ได้เข้าสู่ภูมิแห่งสัตบุรุษ และก้าวพ้นจากภูมิแห่งอสัตบุรุษแล้ว ท่านจะไม่กระทำกรรมใดๆ ที่จะนำไปสู่การเกิดในอบายภูมิ ได้แก่ นรก กำเนิดเดรัจฉาน หรือเปรต และจะไม่ตายก่อนที่จะได้บรรลุ โสดาปัตติผล (ความเป็นพระโสดาบัน)
• ธัมมานุสารี (ผู้แล่นไปตามธรรม): คือบุคคลผู้ที่ประจักษ์ชัดด้วยปัญญา ท่านเหล่านี้มีคุณสมบัติและผลลัพธ์เช่นเดียวกับสัทธานุสารี คือได้ก้าวเข้าสู่สัมมัตตนิยาม เข้าสู่ภูมิแห่งสัตบุรุษ ก้าวพ้นจากภูมิแห่งอสัตบุรุษ ไม่ไปเกิดในอบายภูมิ และจะไม่ตายก่อนที่จะได้บรรลุโสดาปัตติผล
• พระโสดาบัน: คือบุคคลผู้ที่ได้เข้าใจและเห็นหลักธรรมเหล่านี้ด้วยปัญญาอย่างถ่องแท้แล้ว ท่านจะไม่กลับไปเกิดในอบายภูมิอีก และมีอันจะตรัสรู้เป็นที่สุดในเบื้องหน้า

โดยสรุป พระสูตรนี้เน้นย้ำถึงความไม่เที่ยงของสังขาร และแสดงลำดับขั้นของการบรรลุธรรม ตั้งแต่ผู้มีศรัทธา ผู้มีปัญญาพิจารณา จนถึงผู้ที่ได้ประจักษ์แจ้งในอริยสัจธรรม และเป็นผู้ที่พ้นจากอบายภูมิได้อย่างเด็ดขาด