อวิตักกสูตร

พระสูตรนี้กล่าวถึงเหตุการณ์ที่พระอานนท์ได้สังเกตเห็น พระสารีบุตร ผู้มีอินทรีย์ผ่องใสและผิวพรรณเปล่งปลั่งเป็นพิเศษ จึงสอบถามถึงสภาวะการปฏิบัติที่ท่านได้บำเพ็ญในวันนั้น

พระสารีบุตร ได้ตอบว่าท่านได้เข้า ทุติยฌาน (Second Absorption) ซึ่งเป็นสภาวะที่ วิตกและวิจาร (การตรึกตรองและการใคร่ครวญ) ได้ระงับไปแล้ว ยังคงเหลือแต่ ปีติและสุข ที่เกิดจากสมาธิ (ความสงบ) พร้อมด้วยความผ่องใสภายในและจิตตั้งมั่นเป็นหนึ่ง สิ่งสำคัญที่สุดที่ท่านเน้นคือ ในระหว่างที่ท่านเข้าและออกจากทุติยฌานนั้น ท่าน ไม่เกิดความคิด ที่จะระบุว่า "เรากำลังเข้าทุติยฌาน" "เราได้เข้าทุติยฌานแล้ว" หรือ "เรากำลังออกจากทุติยฌาน"

เมื่อได้ฟังดังนั้น พระอานนท์ จึงสรุปว่าเหตุที่เป็นเช่นนั้น ย่อมเป็นเพราะ พระสารีบุตร ได้ละขาดซึ่ง การยึดถือว่า "เรา" "ของเรา" และอนุสัยใน มานะ (ความสำคัญมั่นหมายในตัวตน) ได้อย่างสิ้นเชิงมาเป็นเวลานานแล้ว ด้วยเหตุนี้เอง จึงไม่มีความคิดเชิงอัตตาเกิดขึ้นในระหว่างการเข้าออกสมาบัติ

• ใจความสำคัญและคำสอนหลัก:
• การละอัตตาและมานะ: พระสูตรนี้ชี้ให้เห็นถึงความสมบูรณ์ในการปฏิบัติของพระสารีบุตร ซึ่งสำเร็จด้วยการละการยึดถือตัวตน (อัตตา) และความสำคัญมั่นหมายในตัวตน (มานะ) ทำให้แม้ในสภาวะฌานอันลึกซึ้ง ก็ไม่มีความรู้สึก "เรา" หรือ "ของเรา" เข้าไปเจือปน
• ความบริสุทธิ์ของจิต: การเข้าฌานโดยปราศจากการปรุงแต่งทางความคิดเชิงอัตตา สะท้อนถึงจิตที่บริสุทธิ์และหลุดพ้นจากอุปาทานอย่างแท้จริง
• เป้าหมายของการปฏิบัติ: เนื้อหาเน้นย้ำว่าเป้าหมายสูงสุดของการปฏิบัติธรรมคือการละวางการยึดมั่นในตัวตน เพื่อเข้าถึงสภาวะแห่งความหลุดพ้นอันสมบูรณ์