ทสัณณกชาดก

ทสัณณกชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงเรื่องราวและ ข้อคิดเตือนใจเกี่ยวกับสิ่งที่ทำได้ยากในโลก โดยมีมูลเหตุจากการที่พระราชาทรงพระประชวรด้วยโรคทางใจ (เจตสิก) เนื่องจากทรงโศกเศร้าอาลัยพระอัครมเหสีที่หนีตามบุตรปุโรหิตไป พระโพธิสัตว์ผู้เป็นเสนกบัณฑิต จึงร่วมกับอายุรอำมาตย์และปุกกุสอำมาตย์ วางอุบายรักษาพระราชาด้วยการจัดให้มีการแสดงกลืนดาบ และทูลถามปัญหาเพื่อเทียบเคียงกับความทุกข์ของพระองค์

ใจความสำคัญของปัญหาและคำตอบที่บัณฑิตทั้งสามได้กราบทูลพระราชา เรียงลำดับจากสิ่งที่ทำได้ยากน้อยไปหามาก มีดังนี้

• การกล่าววาจาว่าจะให้: การให้คำมั่นสัญญาว่าจะมอบสิ่งของใด ๆ เป็นสิ่งที่ทำได้ยากกว่าการกลืนดาบ
• การบั่นทอนความโลภและทำตามสัญญา: เมื่อให้ปฏิญญาไว้แล้ว สามารถสลัดความโลภและทำตามคำพูดนั้นได้ เป็นสิ่งที่ทำได้ยากยิ่งกว่า
• การให้แล้วไม่เดือดร้อนใจในภายหลัง: การบริจาคทานหรือสละสิ่งของที่รักไปแล้ว จิตใจไม่เกิดความเสียดายหรือเดือดร้อนใจในภายหลัง ถือเป็นสิ่งที่ทำได้ยากที่สุดในบรรดาทั้งหมด

เมื่อพระราชาทรงสดับคำสอนและพิจารณาตามปัญหาเหล่านี้ พระหทัยก็คลายจากความเศร้าโศก หายจากพระประชวร และกลับมาทรงเกษมสำราญ พระศาสดาทรงนำเรื่องนี้มาแสดงเพื่ออบรมภิกษุผู้กระสันอยากสึก ให้เห็นถึงโทษของอดีตภรรยา และในที่สุดภิกษุรูปนั้นก็ได้บรรลุโสดาปัตติผล โดยทรงประชุมชาดกให้บุคคลในอดีตชาติสอดคล้องกับพระพุทธบริษัทในกาลปัจจุบัน