มหาปโลภนชาดก

มหาปโลภนชาดก เป็นเรื่องราวของเทพบุตรผู้จุติจากพรหมโลกมาเกิดเป็นพระราชกุมารนามว่า อนิตถิคันธกุมาร ผู้มีความเบื่อหน่ายในกามคุณโดยธรรมชาติเนื่องจากฌานสัญญาจากพรหมโลก พระองค์ทรงหลีกเร้นบำเพ็ญฌานเพียงลำพัง ทว่าพระราชบิดาทรงปรารถนาให้โอรสมีทายาท จึงส่งนางกุมารีผู้เชี่ยวชาญด้านศิลปะการขับร้องและยั่วยวนเข้าไปประเล้าประโลม จนในที่สุดพระราชกุมารเกิดกามราคะและถึงขั้นสั่งฆ่าบุรุษอื่นเพื่อจะครอบครองนางกุมารีแต่เพียงผู้เดียว ทำให้พระองค์ถูกพระราชบิดาเนรเทศออกนอกเมือง

เมื่อพระราชกุมารพาชายาไปอยู่ ณ บรรณศาลาในป่า ได้มีฤาษีผู้ทรงฤทธิ์เหาะผ่านมาและพ่ายแพ้ต่อมายาของนางกุมารีจนเสื่อมจากฌาน เมื่อฤาษีพยายามเหาะหนีจึงตกลงในมหรรณพ พระราชกุมารได้เห็นเหตุการณ์ดังกล่าวจึงตรัสเตือนสติด้วยคาถาธรรมถึงโทษของสตรีที่มีมายามากและเป็นดั่งไฟป่าที่เผาผลาญนักพรต ฤาษีได้ฟังแล้วเกิดความสลดสังเวชจึงกลับมาบำเพ็ญเพียรจนเหาะได้ดังเดิม ส่วนพระราชกุมารเมื่อเห็นฤาษีพ้นจากกิเลส ก็ทรงเกิดความเบื่อหน่ายในกามและบรรพชาจนได้กลับไปเกิดในพรหมโลกอีกครั้ง

คำสอนหลักและบทสรุป:

• โทษของกาม: กามารมณ์เป็นเครื่องเศร้าหมองที่แม้ผู้มีฤทธิ์หรือผู้บริสุทธิ์ก็อาจตกต่ำได้หากขาดความระมัดระวัง
• มายาของสตรี: การเปรียบสตรีว่ามีมายาและวาจาไพเราะดุจสายน้ำที่ถมไม่เต็ม เป็นคำสอนให้บรรพชิตและผู้มุ่งความหลุดพ้นพึงเว้นระยะห่างและมีสติรู้เท่าทัน
• การตื่นรู้: ความเบื่อหน่ายในกาม (นิพพิทา) เป็นจุดเริ่มต้นของการแสวงหาทางพ้นทุกข์และการกลับสู่หนทางแห่งพรหมจรรย์